Details

محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز

 علیرضا قولونجو

“بیر یاندان پهلوی دؤنەمیندن قالان آسسیمیلیاسییا سیاستینی داوام ائدجکسینیز، بیر یاندان دا یوخ ائتمک ایستەدییینیز دیلی قوروماق اوچون دیل قورومو آچاجاقسینیز. منجه بو اولان ایش دئییل. بیر قاندیرماجادیر.” بو ایراندا ایکی ایلدیر تورک دیل قورومونون تاسیسینه داییر وئریلن وعدەلرله باغلی گونئیلی تورکولوق و آکادئمیک محمد رضا هیئت-ین سؤزلریدیر.

“وارلیق” درگیسینین رئداکتورو و آنکارا اونیوئرسیتئتینین موعلیمی آمئریکانین سسی ایله صؤحبتده سون ایللر جمهور باشقانی حسن روحانی و دیگر سییاستچیلرین دیل حاقلارینا داییر وئردییی سؤزلرین ماهییتی، سیاسی آنلامی و اؤنمینی دەیرلندیرمکله یاناشی، ”تورک دیل قورومو” وعدەنین گوندمدن چیخاریلیب یئرینه ”آذربایجان کولتور و صنعت قورولوشونون” گتیریلمەسی ایله باغلی اؤز دوشونجەلرینی ایفاده ائدیب.

 ایران پرئزیدئنتی حسن روحانی 2013 ایل سئچکی کامپانییالاریندا تبریزده تورک دیل قورومو تاسیس ائدیلەجەیینه داییر سؤز وئرمیشدی. لاکین داها سونرا ایراندا ائتنیک قروپلار و دینی آزلیقلار اوزەره جمهور باشقانی یاردیمچیسی علی یونسی بو وعدەنین گوندەمه چیخماسینین ایلک باشدان یانلیش اولدوغونو، شرقی آذربایجان والیسی ایسه تورک دیل قورومو یئرینه آذربایجان کولتور و صنعت قورولوشونون گوندەمه آلیندیغینی ایفاده ائتدیلر.

 یئرلی مئدیایا اساسن، دیل قورومونون گوندمدن چیخاریلماسی اهالینین ائعتیراضی ایله قارشیلانیر. ”آذربایجان اهالیسی وارلیغینین تهلوکەده اولدوغو تورک دیلینی قوروماق اوچون بو قورومون تاسیسینی طلب ائتدی. اونون یئرینه هدفلری موعینلشمەمیش مجهول بیر قورومدان سؤز ائتمەیین منطیقی و ایناندیریجیلیغی یوخدور،” دئیه اورمیەدن ایداره ائدیلن اینتئرنئت قزئتی دورنا نیوز یازیب.

 یئرلی مئدیانین تحلیللری ایله راضیلاشدیغینی ایفاده ائدن م. رضا هیئت ایراندا حاکیم دوشونجەنین هدفینده ”تورکلوکدن بوشالدیلمیش، آذری و آریانیزم عونصورلری ایله دولدورولموش بیر آذربایجان” اولدوغونو اؤنه چکیر :

“آذربایجان کولتور و صنعت قورولوشو نه دئمەکدیر؟ ندن بئله آد ترجیح ائدیلیر؟ بونلاری بیلمیرم. آما بو دوشونجه سیستئمی آذربایجانی بیر قابیق و توربا کیمی گؤرور و بو توربانین ایچینی اؤزو ایستەدییی شئیلرله دولدورماق ایستەییر. اونون ایچینده تورک یوخدور، تورک دیلی یوخدور، تورکلره خیدمت ائدنلر یوخدور. ایچینده آذری وار، تورکلوکدن بوشالدیلمیش، آریانیزم عونصورلرییله دولدورولموش بیر آذربایجان وار.”

“وارلیق” درگیسینین امکداشی ایرانلی سییاستچیلرین دیل حاقلارینا داییر وئردییی سؤزلری قئیری-صمیمی گؤرسه ده، بو وعدەلرین خالقین آنا دیلی و ملی دەیرلره گؤستردییی حساسلیغینی عکس ائتدییینی و بو باخیمدان اؤنم داشیدیغینی وورغولاییر.

وئریلن سؤزلرین توتولوب توتولماماسی البته چوخ اؤنملیدیر. آنجاق بونلارین مؤوضوعسو و ماهییتی ده بیر او قەدر اؤنملیدیر. ایرانین ایندیکی وضعییتینه باخدیغیمیزدا گؤروروک کی، تقریبن سون 25 ایلده خالقیمیزین آنا دیلینه و اؤز ملی دەیرلرینه گؤستردییی حساسییت و اورتایا قویدوغو طلبلر آرتدیقجا، آدایلار (نامیزدلر) طرفیندن وئریلن سؤزلرین ده ماهییتی دەییشیر،” دئیه هیئت سؤیلەییر.

 او، بو ایستیقامتده کئچمیش مجلیس و سون سئچکیلرده پرئزیدئنتلییه نامیزدلر طرفیندن ایرەلی سورولن وعدەلره ایشاره ائده رک، طلبلر آرتدیقجا وعدەلرین ده داها موعین و آچیق شکیلده اورتایا قویولدوغونا دیقت چکیر.

 سییاستچیلر طرفیندن وئریلن سؤزلرین توپلومون طلبلرینی عکس ائتدییینی وورغولایان آنکارا اونیوئرسیتئتی موعلیمی طلبلر و وعدەلر آراسینداکی علاقەنی بو سؤزلرله آچیقلاییر :

“بیرینجیسی، خالقیمیزین آنا دیلی تورکجەیه قارشی دویارلیلیغی و حساسییتی هر آلاندا اؤزونو گؤسترمەیه باشلامیش. هر ایل دونیا آنا دیلی گونونده مینلرله اینسان شوعار وئرەرک، یازی یازاراق، یا دا میتینق دوزنلەیەرک تورک دیلینده مکتبلرین آچیلماسینی طلب ائدیر، یا ایدمان یاریشمالاریندا تورک دیلینده مدرسه، اولمالیدیر هرکسه، یا دا اورمو گؤلو ایله باغلی شوعارلار اَن اؤنملی ایستکلر حالینا گلمیش.

 ایکینجیسی ده بو ایستکلر قارشیلانمادیغی اوچون تورکلرین یاشادیغی بؤلگەلرده سئچیملره قاتیلیم اؤلچوسو چوخ دوشموش. اصلینده تئهرانلا بو بؤلگەلر، خوصوصیله تئهرانلا آذربایجان آراسیندا رسمن بیر قوپوقلوق مئیدانا گلمیش. بونا گؤره ده، سون جومهورباشقانی سئچکیلرینده حسن روحانی طرفیندن وئریلن سؤزلر تامامیله آنا دیلی مسالەسی، ائتنیک حاقلار و قیساجاسی خالقین اؤزونه ملی دیر سایدیغی مؤوضوعلارلا باغلی ایدی.”

 محمد رضا هیئت-ین سؤزلرینه گؤره، ”بو سؤزلر ائله او زامان دا ایناندیریجی گلمیردی، آنجاق بو کیمی مسالەلرینه سؤزده اولسا بئله اورتایا آتیلماسی منجه بؤیوک بیر گلیشمەنین، اویانیشین و اؤزونه قاییدیشین گوجلنمەسینین خبرچیسی ایدی.”

 او، بو وعدەلرین صمیمی اولدوغونا اینانماماسینین سببلرینی ده آچیقلاییر :

“ایندیکی شرطلرده بئله بیر قورومون آچیلاجاغینا اینانمیرام، چونکی آسسیمیلیاسییا و فارسلاشدیرما سیاستی داوام ائتدیکجه ذاتن بئله بیر قورومون آچیلماسی مومکون دئییل. بیر یاندان پهلوی دؤنەمیندن قالان آسسیمیلیاسییا سیاستینی داوام ائتدیرجکسینیز، بیر یاندان دا یوخ ائتمک ایستەدییینیز دیلی قوروماق اوچون دیل قورومو آچاجاقسینیز. منجه اولان ایش دئییل، بو بیر قاندیرماجادیر.”

 هیئت-ین فیکرینجه، حؤکومتین دیل حاقلاری ایله باغلی پروبلئملری چؤزمک ایستمەسینه داییر ایددیالاری آنجاق بو پروبلئمین وارلیغینی قبول ائتدییی زامان ایناندیریجی اولا بیلر :

بئله ایشلرده باشلانغیج نؤقطەسی اؤنملیدیر. مثلن، گئرچکدن نییت خئییردیرسه هر شئیدن اول سورونو، پروبلئمی قبول ائتمک لازیمدیر، یعنی رسمیلر ”ایراندا بئله بیر پروبلئم واردیر دئیه آچیقلاما وئرمەلیدیر. اوندان سونرا چؤزوم یوللاری آختاریلمالیدیر کی، منجه دیل قورومو آچیلماسی ایله باشلانماز. قالدی کی، تورک آدینی دئمکدن چکینن، اونا آذری دئین بیر دوشونجه سیستئمینین آچدیغی دیل قورومو کیمه و نیه خیدمت ائدر؟

“تورکلر بو اؤلکەنین اصلی عونصورودور،” دئیه ایفاده ائدن وارلیق درگیسینین رئداکتورو ایران اسلام جمهوریتی مکتبلرینین درسلیکلرینده درج ائدیلمیش آنتی-تورک یازیلارا دیقت چکرک، ائتنیک و مدنی حاقلارین تامین ائدیلمەسی اوچون بو نؤوع مضمونلارین گؤتورولمەسینین گرکلی اولدوغونو وورغولاییر.

 او، تورک دیل قورومو یئرینه گوندەمه گتیریلن آذربایجان کولتور و صنعت قورولوشونون تاسیس ائدیلدییی تقدیرده هانسی فعالییتلرله مشغول اولاجاغ ایله باغلی تخمینلرینی آمئریکانین سسی ایله پایلاشیر:

“من ائله بیر قورومداکی فعالییتلری ایندیدن تخمین ائده بیلیرم، میثال اوچون اورادا ائحتیمالن نیظامی، خاقانی یا قطران کیمی فارسجا شئعر یازان آذربایجان شاعیرلری اینجەلنجک، اونلار اؤرنک گؤستریلجک. هر هانسی بیر دیل تعلیمی اولسا دا بونون بیر بؤلگەسل یا ویلایت قورولوشو اولدوغو اوچون هر منطقەده فرقلی بیر تورکجه، یا اونلارین دئییمی ایله آذریجه اؤیردیلەجک.”

 م. رضا هیئت ائتنیک قروپلار و دینی آزلیقلارین مسالەلری اوزەره ایران پرئزیدئنتینین یاردیمچیسی علی یونسی کیمی رسمیلرین مؤوقئعیینی ده تنقید ائدیر :

“علی یونسی کئچنلرده دئمیشدی کی، قربی آذربایجانداکی تورکلرین چوخو اصلن کورد دور و سونرادان تورکلشمیش. من بو سؤزلری ائتنیکلر اوزەره جومهورباشقانی موشاویری اولان بیرینه یاراشدیرا بیلمیرم. ایراندا تورک یوخدور، تورکلشمیش فارس یا کورد وار دئمکله اولماز بو ایشلر. یعنی اگر اؤلچو اینسانلارین بو گون دانیشدیقلاری دیل دئییلسه و اونلارین سویو نظره آلیناجاقسا، او زامان سون 100 ایلده تهران-دا، شیرازدا، اصفهان-دا و خراسان-دا فارسلاشمیش تورکلرین حئسابی نه اولاجاق؟”

 آنکارا اونیوئرسیتئتینده چاغداش تورک لهجەلری و ادبییاتلاری بؤلومونون موعلیمی تورک دیلینین گونئی آذربایجان و ایرانین دیگر ویلایتلرینده یاشایان تورکلر اوچون بیر وارلیق علامتی اولدوغونا ایناندیغینی سؤیلەییر.

“تورکجه ایرانداکی بوتون تورکلر اوچون وارلیقلا یوخلوق آراسیندا بیر سرحد دیر، تورکجه وارسا تورک واردیر، بو بیر کیملیک مسالەسی و وار اولما سببیدیر. . . بونا گؤره ده هر شئیدن اؤنجه تورک دیلی هدف آلینیر، اؤنجه آدی دەییشدیریلیر، سونرا دا ایچەریسی، اؤزو دەییشدیریلیر. منجه آذری دیلی و آذربایجان دیلی آراسیندا دا آدلاندیرما و هدف آچیسیندان هئچ بیر فرق یوخدور، و چوخ تاسوف کی، بو سیاست آذربایجان جومهورییتینده ده داوام ائتدیریلیر،” دئیه محمد رضا هیئت علاوه ائدیر.

 

بو یازی یوردنت طرفیندن عرب الیفباسینا کوچورولموشدور

http://www.amerikaninsesi.org/content/rza-heyet/2703615.html

 

2015-04-04 16:04:13

آخرین عناوین

کلیشه‌ها و پیش‌داوریها نسبت به جنبش‌های ملی-مدنی: موانع دستيابى به يك پلوراليسم متوازن در ایران علیرضا قولونجو

رشته دانشگاهی زبان و ادبیات ترکی؛ مبهم و مخدوش دومان رادمهر

ابوبکر بغداديٍ فاجعه مونيخ یاشار گولشن

دوشونجه شیوه یه یؤنه لیک یوخسا یانلیش آنلاییشلار! یاشار گولشن

قوميتگرائي افراطي فارسي و مراسم کتاب‌سوزي ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربايجان مئهران باهارلي

!STAND AGAINST RACISM

فتيله شبکه دو تلويزيون دولتي جمهوري اسلامي برنامه ای برای تباهی اذهان کودکان یاشار گولشن

نکاتی در مورد برنامه صفحه دو بی بی سی- نتایج انتخابات ترکیه علیرضا قولونجو

مصاحبه با غلامحسین ساعدی مصاحبه کننده، ضیاء صدقی-آوریل 1984

قدرالسهم به روایت اکبر اعلمی یاشار گولشن

به نام اویغورها! روزبه سعادتی

کلاشنیکف‌ها هرگز شکوفه نمی دهند علیرضا قولونجو

پایه‌های لرزان "بنیاد فرهنگ، ادب و هنر آذربایجان" محمدرضا هیئت

کارت قرمز بر علیه نژادپرستی سیستماتیک موجود بر علیه ترک ها در ایران اومود مهدیان

دفتري به عنوان فرهنگ استان آذربايجان بجای فرهنگستان زبان ترکی! یاشار گولشن

زبان ترکی بعنوان یکی از زبانهای رسمی مجلس نمایندگان شورای اروپا تعیین شد

تدارک برای گردن زنی ناصر مرقاتی

اعتراض زنان ترک به حضور حسن روحانی با مچ بندهای سرخ، علامت بوزقورد و نشان پیروزی

ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی در لیست ده کتاب برتر متتقد روزنامه گاردین

شرایطی که توافق لوزان را تحمیل کرد یونس شاملی

حمله عوامل حکومت ايران به ترک های هوادار تیم والیبال اورمیه در تهران

هجوم مامورين انتظامي به عرب هاي اهواز

در آسيب شناسى حركت ملى آذربايجان - بخش ١ و ٢ معصومه قربانى

دولت روحانی با موضع گيري هاي يونسي بدنبال چه هدفي است؟ یاشار گولشن

قضیۀ سلماس، حکیم توس و اساتید سعید یوسف

افسانه خواهری جهانی به سبک ایرانی - بی سوادی و فقر دو عامل کلیدی در تداوم نقض حقوق زنان عذرا آذری

keçen Qonular

تورک! سن سؤمورگه‌دن/ایستیعماردان قورتولماق اوچون نه ائدیرسن؟ علیرضا قولونجو

سولئیمان‌اوغلو ایله سؤیله‌شی آنلام درگیسی، ایکینجی سایی، شوبات 2017

نه ائتمه مه لی ییک! ؟ دومان رادمهر

آخساق قایدالار ایواز طاها

بیزیم عزیز نسین س. حاتملوی

گونئیده 300 تورک فعال اویغورلارا دستک بیاناتی ایمضالاییب

تورکمن گمیچی گونئیلی فعاللاری 13 ایل حبسه محکوم ائدن حؤکمدەکی تضادلار حاقدا دانیشیر

کریم عسگری: گونئی تشکیلاتلاری تورکیەده HDP-نین فعالییتینی اؤرنک آلا بیلر

ماحمودعلی چؤهرەقانلی: تبریزدەکی گئدیشات نورمال دئییل

ستار سایین قالا: او دؤنم چوخ اؤزل بیر دؤنم ایدی

اکبر ابولزاده: تراختور قهرمان اولسایدی، ایراندا یاشایان تورکلر اؤزونە-اینام قازاناردی

آل بو سنه قير ميزى اسماعیل جمیلی

ایرانلی آیدینلارین ائتنیک حاقلارینا یؤنه‌لیک یاخلاشیمی ده‌ییشمکده‌دیر می؟ یوردنئت'ین توغرول آتابای ایله سؤیله‌شیسی

محمد رضا لوایی: گونئیلیلر اوچون مای حادیثەلری بیر باشلانغیج نؤقطەسیدیر

مهسا مئهدیلی: اؤیرنجی قادینلار مای قییامیندا بؤیوک رول اوینادیلار

یاشاسین یاشاسین قهرمان تبریز اسماعیل جمیلی

ائلچین حاتمی: اقتصادی وضعییت خوصوصیله قئیری-فارس بؤلگەلرده چوخ آغیردیر

İranlı aydınların etnik haqlarına yönəlik yaxlaşımı dəyişir mi? (Toğrul Atabay ilə söyləşi)

علیرضا اردبیلی: ایرانداکی ایرقچیلیک عربلر و تورکلری بیر-بیرینه یاخینلاشدیریب

یاشار اسدی ایراندا میتینق کئچیرن اون مینلرله موعلیمین طلبلری حاقدا دانیشیر

یاشار حیدری آوروپادا یاشایان گونئیلی موهاجیرلرین دوروموندان دانیشیر

دومان رادمئهر: ایراندا آنتی-عرب احوال-روحییەسی حؤکومتین بؤلگەده یوروتدویو سییاسته خیدمت ائدیر

اوغوز تورک ایران-قرب راضیلاشماسی، سانکسییالار و اونلارین قئیری-فارس آزلیقلارا تاثیری حاقدا دانیشیر

حمید منافی: علیرضا فرشی ائوین زیندانیندادیر، وکیلی ایله گؤروشه بیلمیر

محمد احمدیزاده: صفویلر دؤنەمی موسیقی تاریخیمیزین قیریلما نؤقطەسیدیر

نه‌کی‌وارین هر گونو بایرام اولسون! وکتور جئری

31-03-2015 ایران-ایسوئچ اویونوندان بیر راپورت

محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز

اوختای آلپ تورک: نه ”پئرشین” نه ده ”ایرانیان” - بو آدلار بیزی تمثیل ائتمیر

یونس شاملی سلماس دا هئیکل اولایی و گونئیین شهر شورالاری حاقدا دانیشیر