Details

جمشيد خان افشار بکشلو اورومي، صدر حكومت اتحاد آزربايجان به نقل از كتاب رجال آزربايجان در عصر مشروطيت

مئهران باهارلي

 

 
يكي از رهبران سياسي و نظامي ترك و شخصيتهاي برجسته تاريخ معاصر آزربايجان كه توسط تاريخ نگاري فارسگرا و روس پرست از صحنه تاريخ و
حافظه تاريخي ملت ترك بالكل حذف شده است، جمشيدخان بکشلو افشار اورومي (مجدالسلطنه)، والي آزربايجان نيمه مستقل- تحت الحمايه امپراتوري عثماني ويا "حكومت اتحاد" (بيرليك يؤنه‌تيمي) است. (٨ ژوئن ۱۹۱۸ - اول اکتبر ۱۹۱۸)
  
"جمشيدخان افشار بکشلو اورومي" ("جمشيد اردشير افشار") ملقب به مجدالسلطنه، فرزند "اردشیر خان بكشلو سرتیپ افشار" از روشن ‌انديشان و از نظاميان دلاور اورمو (اورميه)، از دولتمردان و سياستمداران، از ثروتمندان و بزرگان آزربایجان است. جمشيدخان افشار بکشلو اورومي سياستمدار و نظامي تركي است كه در يكي از بحراني ترين برهه هاي تاريخ آزربايجان جنوبي در تضمين امنيت توده ترك و دفاع از شهرهاي ترك در مقابل متجاوزان روس، انگليس، ارمني، آسوري و كرد نقش به سزایی ايفا نموده است. مجدالسلطنه افشار اورومي يكي از نخستين نمايندگان جنبش خودآگاهي ملي ترك در آغاز قرن بيستم و به همراه تقي رفعت يكي از دو سيماي برجسته نخستين تشبث استقلال آزربايجان جنوبي- حاكميت نيمه مستقل آزربايجان جنوبي تحت الحمايه عثماني (حكومت اتحاد) - در سال پاياني جنگ جهاني اول ١٩١٨ است. حكومت اتحاد تنها تشكل حكومتي در تاريخ معاصر آزربايجان جنوبي است كه بر اساس هويت ملي ترك و دفاع از منافع ملي ملت ترك ايجاد شده است (مبناي هويت ملي دو حركت مشروطيت آزربايجان و آزادستان "ملت ايران"، و مبناي هويت ملي حكومت ملي آزربايجان پروژه ملت سازي روسيه كمونيست و هدف غائي اعلام شده هر سه نجات ايران بود). مجدالسلطنه افشار اورومي همچنين موسس نخستين نشريه ملي-سياسي ترك در تاريخ آزربايجان جنوبي (آذرآبادگان) است كه تحت نظارت و با سرمايه و كمكهاي مالي خود وي منتشر مي شد.
 
حيات و فعاليتهاي اجتماعي، سياسي، نظامي و مناصب دولتي مجدالسلطنه افشار اورومي صرفا در دفاع از توده ترك و تركيت و آزربايجان خلاصه مي شود. وي در دوره جنبش مشروطه و علي رغم كسوت نظامي – اميرتوماني (ژنرالي) خويش، همسو و همكار با آزاديخواهان بود. با اينهمه و بر خلاف رهبران فارسگرا و ايران محور مشروطيت آزربايجان و قيام آزاديستان، مجدالسلطنه افشار اورومي در هيچ عمل سياسي و يا نظامي ماجراجويانه، غير عملي، ايدئاليستي و غير ملي اي چون تلاش براي نجات ايران، سپر بلا كردن آزربايجان براي ايران و يا قيام به نام ملت ايران شركت نكرد. اما هر جا كه ملت ترك، هويت تركي و وطن آزربايجاني در معرض تهاجم و اشغال و قتل و كشتار و امحاء دشمنان و بدخواهان بود؛ در مصاف نيروها و اردوي اشغالگر روسيه تزاري، اشرار و متجاوزين ارمني-قاچاق، جانيان و اشقياي آسوري-جيلو و حاميان انگليسي آنها، غارتگران كرد-سيميتقو و همه فارس انگاران نوكيسه؛ مجدالسلطنه افشار اورومي بي درنگ در آنجا بنام و براي دفاع از ملت ترك آگاهانه و داوطلبانه، در لباس دولتمرد، سياستمدار، نظامي، روشنفكر و يا پوبليسيست حضور داشت. بدين سبب نيز در تاريخ نويسيهاي ايران گرايانه و روس پرستانه ذكري از مجدالسلطنه افشار اورومي در ميان نيست.
 
نوشته زير پاراگرافي كوتاه در باره جمشيدخان افشار اورومي به نقل از كتاب " رجال آزربايجان در عصر مشروطيت" (تاليف مهدي مجتهدي، به كوشش غلامرضا طباطبائي مجد- صص ٣٧-٣٨) مي باشد. مهدي مجتهدي هرچند اين نوشته را با سائقه ايرانگرائي عصر خود تحرير كرده است، اما در عين حال جمشيدخان افشار اورومي را از جمله با سه عنوان "مشروطه طلبي" (آزاديخواهي) كه شيفته "اتحاد اسلام" و "اتحاد تركها بود" توصيف نموده است. اين سه وصف كليدي مهم اند، زيرا دقيقا متضاد "هويت ملي ايراني" كه بر مبناي سه ركن "فرهنگ استبداد"، "فارسگرائي" و "شيعيگري" است مي باشند. در عرصه انديشه و باورها، جمشيدخان افشار اورومي با "آزاديخواهي" خود بر عليه "فرهنگ استبدادي"، با اعتقاد به "اتحاد اسلام" بر عليه "شيعيگري" و با اعتقاد به "هويت ملي تركي" بر عليه "فارسگرائي" قيام نموده است.
 
پايان نوت مئهران باهارلي
 
-----------------------------------------
 
افشار
 
مجدالسلطنه افشار از اعيان اروميه بود. به مناسبت اقامت در عثماني و روسيه به تمدن جديد اروپائي آشنائي و علاقه داشت. به همين جهت پس از مشروطيت از آن نهضت هواخواهي كرد. اما در اين امر زياد تند نرفت. اهالي اورميه پس از اعلان مشروطيت به دو دسته تقسيم شدند. عده اي طرفدار او و عده اي مخالف او بودند. در اثر اين اختلاف صاحب ترجمه ما شهر اروميه را ترك كرد، در املاك وسيع خود اقامت نمود. اما پس از عزيمت وي در شهر ناامني پيدا شد. قونسول روس تقاضا كرد كه بايد به فوريت امنيت شهر حفظ شود. در اثر اين تقاضا انجمن تبريز به زحمت و اشكال افتاد.
 
انجمن اين گرفتاري را داشت كه كردهاي اطراف ارومي به دهات ارومي ريختند و به غارت پرداختند. مجدالسلطنه كه خود از صاحب منصبان قشون دولتي بود، قشوني تجهيز كرد كه جلو كردها را بگيرد. در ضمن از انجمن ايالتي تبريز كمك خواست. انجمن يك دسته مجاهد و مقداري اسلحه و مهمات به كمك او فرستاد. اهالي اروميه نيز در اثر اين واقعه از نفاق دست كشيدند و به ياري مجدالسلطنه برخاستند. بالاخره مجدالسلطنه موفق شد كردها را شكست دهد و آنان را عقب راند. اما در ٢١ جمادي الاخر ١٣٢٥ ناگهان سپاه عثماني ظاهر شدند و با توپ و تفنگ به قشون مجدالسلطنه كه با وصف شنيدن صداي توپ باور نمي كرد كه آن قشون از عثمانيها باشد، حمله كردند. وي به پاشاي عثماني پيغام فرستاد كه ما با شما دستور جنگ نداريم. ليكن عثمانيها دست از جنگ برنداشتند تا او را مغلوب ساختند. در اثر اين شكست اثاثيه و بنه اردو به تاراج رفت و دهات اطراف ارومي غارت شد. عده اي از سربازان ايران كشته شدند. مجدالسلطنه به شهر مراجعت كرد و اسمعيل آقا سيميتگو ياغي كرد به اطراف اروميه مسلط شد.
 
از اين تاريخ به بعد تا اوايل سلطنت رضاشاه پهلوي اين سامان عرصه تاخت و تاز كردها و جلوها و آسوريها شد. زندگي در اين شهر تلخ و غيرقابل تحمل گرديد. حيات اقتصادي و بلكه اجتماعي فلج گشت و املاك از قيمت افتاد. در هر حال مداخله عثمانيها در آذربايجان و شكست اردوي مجدالسلطنه براي دولت ايران اشكالات مهم سياسي فراهم كرد كه در تواريخ مشروطيت ذكر شده است.
 
دولت ايران با اين اشكالات دست به گريبان بود كه جنگ بين الملل اول در گرفت. عثمانيها به اين بهانه كه روسها در آزربايجان قشون دارند و جناح ما را تهديد مي كنند و اين بر خلاف بي طرفي است، به آزربايجان قشون وارد كردند (شعبان ١٣٣٦). مشروطه طلبان من جمله مجدالسلطنه افشار كه شيفته عقايد اتحاد اسلام و اتحاد تركها بودند، به علت بدرفتاريها كه از عمال تزار ديده بودند به آنان كمك كردند. عثمانيها پس از سقوط تزار تمام آزربايجان را تصرف كردند و مجدالسلطنه را به فرمانفرمائي آزربايجان برگزيدند. وي در تبريز روزنامه اي بنام آذربادگان به زبان تركي منتشر ساخت (روزنامه آذآبادگان با پول مجدالسلطنه، به مديريت ميرزا محسن خان رفعت و به نويسندگي ميرزا تقي خان رفعت به زبان تركي استانبولي منتشر مي شد) و در تبريز و ارومي و ساير بلاد آزربايجان جمعيتهاي طرفدار اتحاد اسلام تشكيل داد.
 
پس از شكست تركها وي به تركيه رفت و بعدا مراجعت نمود. مدتي در تبريز و ارومي زندگي مي كرد تا درگذشت. از وي چهار دختر به جاي ماند كه دو تن از آنان مستور خانم افشار و آلجاي خانم افشار از بانوان صاحب فضل هستند و در مجلات و جرايد مقالات آنها سابقا بسيار ديده مي شد. داماد او ميرزا حسين خان افشار چند دوره وكيل مجلس بود. در اروپا در رشته رياضيات تحصيل كرده است و از اعيان اروميه است. در دوره پيشه وري مورد تعقيب و آزار واقع شد.
 
منبع: رجال آزربايجان در عصر مشروطيت، مولف: مهدي مجتهدي، به كوشش غلامرضا طباطبائي مجد- صص ٣٧-٣٨
 

2013-01-20 21:45:42

آخرین عناوین

کلیشه‌ها و پیش‌داوریها نسبت به جنبش‌های ملی-مدنی: موانع دستيابى به يك پلوراليسم متوازن در ایران علیرضا قولونجو

رشته دانشگاهی زبان و ادبیات ترکی؛ مبهم و مخدوش دومان رادمهر

ابوبکر بغداديٍ فاجعه مونيخ یاشار گولشن

دوشونجه شیوه یه یؤنه لیک یوخسا یانلیش آنلاییشلار! یاشار گولشن

قوميتگرائي افراطي فارسي و مراسم کتاب‌سوزي ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربايجان مئهران باهارلي

!STAND AGAINST RACISM

فتيله شبکه دو تلويزيون دولتي جمهوري اسلامي برنامه ای برای تباهی اذهان کودکان یاشار گولشن

نکاتی در مورد برنامه صفحه دو بی بی سی- نتایج انتخابات ترکیه علیرضا قولونجو

مصاحبه با غلامحسین ساعدی مصاحبه کننده، ضیاء صدقی-آوریل 1984

قدرالسهم به روایت اکبر اعلمی یاشار گولشن

به نام اویغورها! روزبه سعادتی

کلاشنیکف‌ها هرگز شکوفه نمی دهند علیرضا قولونجو

پایه‌های لرزان "بنیاد فرهنگ، ادب و هنر آذربایجان" محمدرضا هیئت

کارت قرمز بر علیه نژادپرستی سیستماتیک موجود بر علیه ترک ها در ایران اومود مهدیان

دفتري به عنوان فرهنگ استان آذربايجان بجای فرهنگستان زبان ترکی! یاشار گولشن

زبان ترکی بعنوان یکی از زبانهای رسمی مجلس نمایندگان شورای اروپا تعیین شد

تدارک برای گردن زنی ناصر مرقاتی

اعتراض زنان ترک به حضور حسن روحانی با مچ بندهای سرخ، علامت بوزقورد و نشان پیروزی

ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی در لیست ده کتاب برتر متتقد روزنامه گاردین

شرایطی که توافق لوزان را تحمیل کرد یونس شاملی

حمله عوامل حکومت ايران به ترک های هوادار تیم والیبال اورمیه در تهران

هجوم مامورين انتظامي به عرب هاي اهواز

در آسيب شناسى حركت ملى آذربايجان - بخش ١ و ٢ معصومه قربانى

دولت روحانی با موضع گيري هاي يونسي بدنبال چه هدفي است؟ یاشار گولشن

قضیۀ سلماس، حکیم توس و اساتید سعید یوسف

افسانه خواهری جهانی به سبک ایرانی - بی سوادی و فقر دو عامل کلیدی در تداوم نقض حقوق زنان عذرا آذری

keçen Qonular

تورک! سن سؤمورگه‌دن/ایستیعماردان قورتولماق اوچون نه ائدیرسن؟ علیرضا قولونجو

سولئیمان‌اوغلو ایله سؤیله‌شی آنلام درگیسی، ایکینجی سایی، شوبات 2017

نه ائتمه مه لی ییک! ؟ دومان رادمهر

آخساق قایدالار ایواز طاها

بیزیم عزیز نسین س. حاتملوی

گونئیده 300 تورک فعال اویغورلارا دستک بیاناتی ایمضالاییب

تورکمن گمیچی گونئیلی فعاللاری 13 ایل حبسه محکوم ائدن حؤکمدەکی تضادلار حاقدا دانیشیر

کریم عسگری: گونئی تشکیلاتلاری تورکیەده HDP-نین فعالییتینی اؤرنک آلا بیلر

ماحمودعلی چؤهرەقانلی: تبریزدەکی گئدیشات نورمال دئییل

ستار سایین قالا: او دؤنم چوخ اؤزل بیر دؤنم ایدی

اکبر ابولزاده: تراختور قهرمان اولسایدی، ایراندا یاشایان تورکلر اؤزونە-اینام قازاناردی

آل بو سنه قير ميزى اسماعیل جمیلی

ایرانلی آیدینلارین ائتنیک حاقلارینا یؤنه‌لیک یاخلاشیمی ده‌ییشمکده‌دیر می؟ یوردنئت'ین توغرول آتابای ایله سؤیله‌شیسی

محمد رضا لوایی: گونئیلیلر اوچون مای حادیثەلری بیر باشلانغیج نؤقطەسیدیر

مهسا مئهدیلی: اؤیرنجی قادینلار مای قییامیندا بؤیوک رول اوینادیلار

یاشاسین یاشاسین قهرمان تبریز اسماعیل جمیلی

ائلچین حاتمی: اقتصادی وضعییت خوصوصیله قئیری-فارس بؤلگەلرده چوخ آغیردیر

İranlı aydınların etnik haqlarına yönəlik yaxlaşımı dəyişir mi? (Toğrul Atabay ilə söyləşi)

علیرضا اردبیلی: ایرانداکی ایرقچیلیک عربلر و تورکلری بیر-بیرینه یاخینلاشدیریب

یاشار اسدی ایراندا میتینق کئچیرن اون مینلرله موعلیمین طلبلری حاقدا دانیشیر

یاشار حیدری آوروپادا یاشایان گونئیلی موهاجیرلرین دوروموندان دانیشیر

دومان رادمئهر: ایراندا آنتی-عرب احوال-روحییەسی حؤکومتین بؤلگەده یوروتدویو سییاسته خیدمت ائدیر

اوغوز تورک ایران-قرب راضیلاشماسی، سانکسییالار و اونلارین قئیری-فارس آزلیقلارا تاثیری حاقدا دانیشیر

حمید منافی: علیرضا فرشی ائوین زیندانیندادیر، وکیلی ایله گؤروشه بیلمیر

محمد احمدیزاده: صفویلر دؤنەمی موسیقی تاریخیمیزین قیریلما نؤقطەسیدیر

نه‌کی‌وارین هر گونو بایرام اولسون! وکتور جئری

31-03-2015 ایران-ایسوئچ اویونوندان بیر راپورت

محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز

اوختای آلپ تورک: نه ”پئرشین” نه ده ”ایرانیان” - بو آدلار بیزی تمثیل ائتمیر

یونس شاملی سلماس دا هئیکل اولایی و گونئیین شهر شورالاری حاقدا دانیشیر