آنا صحيفه    تورکجه آرشيو     يوردنت حاقينده     لينکلر

                                                    صفحه اصلي     آرشيو فارسي     در باره ما     لينکها


 

هاشيم‌ ترلان‌

 

 

آجيلي‌-شيرينلي‌ خاطره‌لر

 

رئـداكتور :   ع‌. م‌. آغداشلي‌

9-نجي بؤلوم

10-نجي بؤلوم

1320- جي‌ ايلين‌ نوروز بايرامي‌ گونو ايدي‌. يئنه‌ كئچن‌ ايلكي‌ كيمي‌ گون‌ چيخاندان‌سونرا كند اهاليسي‌ بايرام‌ گؤروشو كئچيردي‌. هامينين‌ پالتاري‌ دوننكيندن‌ فرق‌ائديردي‌. ياماقلي‌ پالتارلارين‌ عوضينه‌ ياماقسيز پالتارلار گئيميشديلر. آمما قيافه‌لر همين‌قيافه‌لر ايدي‌. گونلر آغير كئچيردي‌. نئچه‌ گون‌ بوندان‌ قاباق‌ كندليلريميزدن‌ مجبورقاليب‌ 3 نفر آردلان‌ اربابلاريندان‌ پول‌ بورج‌ آلميشديلار. هر بيري‌ 20 تومن‌ آليب‌ 50تومنين‌ قبضيني‌ وئرميشدي‌. ايندي‌ بايرام‌ گونو هامي‌ بيزيم‌ يؤيوك‌ ائويميزده‌ ايديلر.صحبتلر معيشتين‌ آغيرليغيندان‌ گئديردي‌. سامانين‌ يوخلوغوندان‌، حيوانلارين‌قيريلماسيندان‌. آرپا چؤره‌گينه‌ راضي‌ اولوب‌ اونو دا تاپا بيلمه‌ديكلريندن‌ دانيشيرديلار.سونرا دا عادت‌ اوزره‌ چوبان‌، ناخيرچي‌ و ديگر بو كيمي‌ ايشلرين‌ حلّي‌ ايله‌ مشغول‌اولدولار. كئچن‌ ايلكي‌ خادملر بو ايل‌ ده‌ سئچيلديلر. منيم‌ قوزو اوتارماغيمدان‌ هامي‌راضي‌ قالديغينا گؤره‌ بو ايل‌ ده‌ كندين‌ آشاغي‌ طرفينين‌ قوزولاري‌ منه‌ تاپشيريلدي‌.هامي‌ داغيليب‌ گئدندن‌ سونرا كند ايچينه‌ چيخديم‌ اوشاقلار هر طرفده‌ دسته‌-دسته‌ييغيليب‌ يومورتا دؤيوشدوروردولر. كندخدا جليلين‌ قاپيسيندا كندين‌ تك‌ آغاجي‌اولان‌ ايده‌ آغاجي‌نين‌ بوداقلاريندا آتيليب‌ دوشن‌ سرچه‌لرين‌ سسي‌ گليردي‌. هاواصاف‌ اولسا دا ساوالانين‌ باشي‌ اوسته‌ ييغيلان‌ بوز بولودلار داغين‌ اته‌كلرينه‌ هجوم‌ائتمكده‌ بير-بيريله‌ ياريشا گيرميشديلر. نه‌ ايسه‌ طبيعتده‌ هر نه‌ وارسا باهارين‌آدديملاريندان‌ خبر وئريردي‌. ائوه‌ قاييديب‌ تؤيله‌ده‌ ماللاري‌ بنديندن‌ آچيب‌قويونلاري‌ دا ماللارا قاتيب‌ چاي‌ قيراغيندا سووارماغا آپارديم‌. حيوانلاري‌ قايتاريب‌تؤيله‌يه‌ سالاندا مهربان‌ كندينده‌ ياشايان‌ آتامين‌ بي‌بي‌سي‌ اوغلو ستارين‌ بيزه‌ قوناق‌گلديگيني‌ ائشيتديم‌. اوتاغيميزا وارد اولاندا آتاملا ستار صحبته‌ مشغول‌ ايديلر. من‌اونونلا گؤروشوب‌ بايرام‌ مناسبتيله‌ اونا تبريك‌ دئديم‌. اونون‌ فاميلي‌ ساويز ايدي‌. ستارآتامدان‌ 4 ياش‌ بؤيوك‌ و 3 ايل‌ آتامدان‌ قاباق‌ باكي‌يا گئتميشدي‌. او باكي‌يا چاتان‌ كيمي‌دمير يولو استانسيايندا ايشه‌ دوشموشدو. سونرالار ترقي‌ ائديب‌ ?زابرات‌?، يعني‌ دميريولو استانسياينين‌ رئيسي‌ اولموشدو. اوردا فيرقه‌يه‌ وارد اولوب‌ سياسي‌ فعاليّته‌باشلاميشدي‌. 1317- جي‌ ايلده‌ يئنيدن‌ ايرانا قاييداندان‌ سونرا مهربان‌ كندينده‌ اؤزآتا- بابا پئشه‌سيله‌ مشغول‌ اولدو. اونون‌ آتا-بابا پئشه‌سي‌ دلله‌كليك‌ ايدي‌. مهرباندا بيردوكاندا ايشه‌ مشغول‌ اولموشدو. ستارين‌ اؤزونه‌ مخصوص‌ دونيا گؤروشو وار ايدي‌،ضيالي‌ بير آدام‌ ايدي‌. من‌ اونون‌ باره‌سينده‌ يئنه‌ دانيشاجاغام‌. ايندي‌ ستار ساويز بيزده‌قوناق‌ ايدي‌. هاوا ياغيشليق‌ اولدوغونا گؤره‌ آتام‌ اونو مهربانا قايتماغا قويماميشدي‌.شام‌ يئمه‌گيندن‌ سونرا آتاملا صحبته‌ باشلاديلار. ستار اوزونو منه‌ توتوب‌ دئدي‌:

- ائشيتميشم‌ قوزو اوتاريرسان‌، نئجه‌دير، خوشونا گليرمي‌؟

جاواب‌ وئرديم‌:

- نه‌ ائتملي‌يم‌، اكيب‌ بيچمه‌گي‌ كي‌، باجارميرام‌. آمما قوزولاري‌ سئويرم‌.

آتام‌ بو سؤزلردن‌ استفاده‌ ائديب‌ دئدي‌:

- بو دا ياخاميزدان‌ ياپيشيب‌ دئيير، مني‌ ائولندير.

ستار منيم‌ اوزومه‌ باخيب‌ آتاما دئدي‌:

- چوخ‌ دا گؤزل‌ دئيير، جاوان‌ اوغلاندير، نه‌ عيبي‌ وار. سونرا علاوه‌ ائتدي‌:

هله‌ دئيين‌ گؤروم‌، كيمين‌ قيزي‌ ايله‌ ائولنمك‌ ايسته‌يير؟

آتام‌:

- زيني‌ داييمين‌ قيزي‌ فاطما ايله‌.

آتامين‌ بي‌بي‌سي‌ اوغلو ستار دئدي‌:

- ائشيتميشم‌ فاطما گؤيچك‌ و آغيللي‌ قيزدير. اؤزو ده‌ خالچا توخوماقدا ياخشي‌استاددير. نه‌ عيبي‌ وار آللاه‌ مبارك‌ ائله‌سين‌.

آتام‌ ستارين‌ بو سؤزلريندن‌ دوروخوب‌ دئدي‌:

- من‌ ايسه‌ اونون‌ فاطماني‌ آلماغينا راضي‌ دئييلم‌.

- نه‌ اوچون‌؟ من‌ تعجب‌ ائديرم‌ سنه‌، بوردا ائله‌ چتين‌ بير شئي‌ يوخدور.

آتام‌:

- او آلان‌بيراغوش‌ ماحاليندا هانسي‌ حاجينين‌ قيزين‌ ايسته‌سه‌، من‌ حاضرام‌.

ستار آتامين‌ بو سؤزلرينه‌ تعجب‌ ائديرميش‌ كيمي‌ دئدي‌:

- آي‌ كيشي‌، سن‌ نه‌ دانيشيرسان‌؟! 20 ايل‌ باكي‌دا ياشاياندان‌ سونرا بو سؤزلر سنه‌ياراشماز. سن‌ اوغلونون‌ سئوديگي‌ قيزي‌ يوخ‌ سئومديگي‌ قيزي‌ آلماق‌ ايسته‌ييرسن‌؟

آتام‌ بي‌بي‌سي‌ اوغلو ستارين‌ خاطرين‌ چوخ‌ ايستردي‌. اونا احترام‌ قائل‌ ايدي‌. آخي‌آتامين‌ تويو باكي‌دا همين‌ ستارين‌ اليله‌ كئچيريلميشدي‌. بو تويون‌ خرجيني‌ ده‌ ستار اؤزاوزه‌رينه‌ گؤتورموشدو. آتام‌ ستارين‌ بو سؤزلرينين‌ قارشيسيندا باشيني‌ آشاغي‌ ساليب‌دينميردي‌. ستار آتامين‌ سكوتونو گؤروب‌ علاوه‌ ائتدي‌:

- ياديندامي‌ اؤزون‌ ائوله‌ننده‌ دئييردين‌ من‌ يالنيز  ?بابا قيزيني‌? ايسته‌ييرم‌،باشقاسيني‌ يوخ‌؟ ايندي‌ نه‌ اوچون‌ اؤز اوغلونون‌ ايستديگي‌ قيزا اولمورسان‌؟

آتام‌ گناهكار آداملار كيمي‌ باشيني‌ آشاغي‌ سالميشدي‌. او گوندن‌ اعتباراً آتامين‌فيكري‌ دگيشدي‌. حتي‌ من‌ ايكينجي‌ ايل‌ قوزويا گئدنده‌ بير گون‌ آخشام‌ چاغي‌قوزولاري‌ كنده‌ آييرماغا گتيرميشديم‌. فاطماگيلين‌ قاپيلارينا چاتاندا گؤزوم‌ اونوآختاريردي‌. فاطما بيرينجي‌ دفعه‌ ايدي‌ كي‌، قوزولاريني‌ آييرماغا قاپييا چيخماميشدي‌.من‌ بونا تعجب‌ ائديرديم‌. جميله‌ني‌ تاپيب‌ فاطمانين‌ هاردا اولدوغونو و قوزولاري‌آييرماغا گلمديگيني‌ خبر آلديم‌. او، ?فاطما سيزين‌ ائوده‌دير?؛ دئييب‌ گئتدي‌. بو خبرسئوينديريجي‌ اولسا دا يئنه‌ده‌ تعجبوم‌ آرتدي‌. بئله‌ بير قرارا گلديم‌ كي‌، ستار ايله‌ آتام‌آراسيندا اولان‌ صحبتلر آتامين‌ فيكرينده‌ ده‌گيشيك‌ليك‌ وجودا گتيريبدير. قوزولارين‌آيريلماسيني‌ كيچيك‌ قارداشيما تاپشيريب‌ ائوه‌ قاچديم‌. فاطماني‌ ائويميزده‌ گؤرنده‌سئوينجيمدن‌ آز قاليرديم‌ قانادلانيب‌ اوچوم‌. فاطما مني‌ گؤرنده‌ اونون‌ دوداقلاريندااوينايان‌ تبسمدن‌ ياناقلاريندا عمله‌ گلن‌ چوخورلاري‌ گؤردوم‌. بيز همين‌ گون‌ سودييغاجاقديق‌. بئله‌ بير گونده‌ آنامين‌ ايشي‌ حدّيندن‌ آرتيق‌ اولوردو. قونشولاردان‌قاب‌-قاجاق‌ ييغماق‌، سودلري‌ بيشيريب‌ يئر به‌ يئر ائتمك‌ لازيم‌ ايدي‌. سونرا بئله‌معلوم‌ اولدو كي‌، آتام‌ همين‌ گون‌ فاطما گيله‌ گئديب‌ آناسيندان‌ خواهش‌ ائديب‌دئميشدي‌:

- هاجرخانيم‌ بو گون‌ سود گونودور، فاطماني‌ گؤندر بيزه‌، بابا قيزينا كؤمك‌ائيله‌سين‌(آتام‌ آناما باباقيزي‌ دئييردي‌).

هاجر خانيم‌ دا تعجب‌ ائديب‌ دئميشدي‌:

- گؤره‌سن‌ گون‌ هانسي‌ طرفدن‌ چيخيب‌؟

بئله‌ليكله‌ قارانليق‌ طالعيم‌ گئتديكجه‌ ايشيقلانيردي‌. او گون‌ گئجه‌ ياريسينا قدر بيزيم‌ائوده‌ قيزغين‌ ايش‌ گئديردي‌. آنام‌ تامام‌ ايشلري‌ يئر به‌ يئر ائدندن‌ سونرا فاطماني‌ائولرينه‌ يئتيرمگي‌ منه‌ تكليف‌ ائدي‌. من‌ چوخدان‌ بو فيكيرده‌ ايديم‌. فاطما چادراسيني‌باشينا آتيب‌ ائودن‌ چيخديق‌. گئجه‌ ياريسي‌ ايدي‌. كند يوخويا گئتميشدي‌. كوچه‌لرده‌مندن‌ و فاطمادان‌ سونرا هئچ‌ كيم‌ يوخ‌ ايدي‌. آي‌ ايشيغي‌ اولدوغوندان‌ اولدوزلاريوخويا گئتميشديلر. بيزيم‌ ائويميزله‌ فاطما گيلين‌ ائولرينين‌ آراسيندا خارابا كالاوا وارايدي‌. فاطمانين‌ گؤزلرينه‌ دويونجا باخماقدان‌ اؤترو بئله‌ بير يئر واجب‌ ايدي‌. اؤزگله‌جك‌ طالعه‌ميز باره‌سينده‌ اطرافلي‌ دانيشديق‌. آسمانداكي‌ قمرخانيم‌ دا بيزه‌باخيردي‌. يقين‌ كي‌، بيزه‌ حسد آپاريردي‌. آخي‌ او هميشه‌ تكدير. فاطماني‌ ائولرينه‌يئتيرديم‌. او گئجه‌ يوخوم‌ آپارميردي‌. اؤز گله‌جك‌ طالع‌ و حياتيميزي‌ دوشونوردوم‌.سحره‌ ياخين‌ گؤزلريمي‌ يوما بيلديم‌. شيرين‌ رؤيالار ايچينده‌ آرا بير قاريشيق‌ يوخولارگؤروردوم‌...

يازين‌ آخيرلاري‌ ايدي‌. يئنه‌ هميشكي‌ كيمي‌ سحر چاغي‌ قوزولاري‌ كنددن‌چيخاريب‌ چؤله‌ آپاريرديم‌. ياشيل‌ ياماجلار جؤولانگاهيم‌ اولموشدو. كنديميزين‌ وباشقا كندلرين‌ اهاليسينين‌ گذراني‌ ياخشيلاشيردي‌. قويونلار سوده‌ دولموشدو. هامي‌قويونلاريني‌ ساغيب‌ كره‌يه‌ دؤندرير و اونو ساتيب‌ آرپا يا بوغدا آليب‌ دگيرماناآپاريردي‌. داها حيوانلارين‌ اوت‌-سامان‌ فيكريندن‌ آسوده‌ اولموشدولار. بونو دا دئيه‌بيله‌رم‌ كي‌، اونلارين‌ اؤزلرينين‌ ياوانليق‌ اوچون‌ قاتيقلاري‌ دا اولموردو. چونكي‌ اؤزلري‌يئسه‌ ايدي‌، چؤره‌يه‌، قنده‌، چايا پول‌ تاپا بيلمزديلر. اكين‌ ده‌ نسبتاً ياخشي‌ ايدي‌. آرپازميلري‌ ياواش‌ - ياواش‌ آغارماقدا ايدي‌. هامي‌ بيچينه‌ حاضرلاشيردي‌. بيرينجي‌ آرپابيچينيندن‌ سونرا اونو خرمنده‌ دؤيوب‌ ده‌گيرمانا آپارماق‌ ايسته‌ييرديلر. بايرام‌ يئنه‌ ده‌منيم‌ چؤل‌ يولداشيم‌ ايدي‌. او يئنه‌ ده‌ كندين‌ آشاغي‌ طرفينين‌ چوباني‌ اولموشدو.وضعيّتلري‌ چوخ‌ آغير اولدوغونا گؤره‌ چؤله‌ گلنده‌ چؤرك‌ داغارجيغي‌ بوش‌ اولوردو.من‌ يئنه‌ ده‌ كنددن‌ چيخاندا داغارجيغيمدا ايكي‌ قايماق‌ به‌لله‌سي‌ اولاردي‌. اونون‌ بيري‌بايرامين‌ ايدي‌. چؤرك‌ ده‌ چوخ‌ گؤتوره‌رديم‌. گون‌اورتا چاغي‌ سوددن‌ قوورتماج‌بيشيريب‌ يئييرديك‌. ناهاري‌ چوخ‌ حالدا چاي‌ قيراغيندا اولارديق‌. بير گون‌ يئنه‌بايرامدان‌ قاباق‌ چاي‌ قيراغينا يئتيشديم‌. قوزولاري‌ چايدا سوواريب‌ ياتيرتديم‌. چايدان‌آرالي‌ قاياليق‌ وار ايدي‌. گون‌اورتادان‌ سونرا اورا كؤلگه‌ دوشردي‌. بيز بو كؤلگه‌ليكده‌ناهار ائله‌ييب‌ دينجه‌ليرديك‌. هاوانين‌ ايستي‌ واختي‌ ايدي‌. قاياليق‌ كؤلگه‌سينده‌اوزانميشديم‌. بو آندا قوزولارين‌ هوركمه‌سيني‌ دويدوم‌. آياغا دوروب‌ باخديم‌.ساكت‌ليكدن‌ باشقا بير شئي‌ گؤرمه‌ديم‌. مني‌ قارا باسيب‌ دئيه‌ يئنه‌ يئريمده‌ اوزانديم‌.چوخ‌ كئچمه‌ميش‌ يئنه‌ قوزولار هوركدولر. بو زامان‌ يئريمدن‌ قالخاندا گؤردوم‌ كي‌، بيرجاناوار آغزيندا بير چپيشي‌ بوغازيندان‌ توتوب‌ قوزولارين‌ ايچيندن‌ چيخير. قاچا-قاچ‌، هاي‌-هاراي‌ سالا-سالا جاناوارين‌ آردينجا يوللانديم‌. منيمله‌ اونون‌ آراسيندا 5مئتردن‌ آرتيق‌ مسافه‌ اولمازدي‌. اليمده‌كي‌ چوماغي‌ جاناوارا طرف‌ تولازديرما آتديم‌.چوماق‌ قوردون‌ دال‌ طرفينده‌ يئره‌ ده‌گيب‌ اونون‌ قاباغيندا يئره‌ دوشدو. قوزو جاناوارين‌آغزيندا اولدوغونا گؤره‌ قاچا بيلميردي‌. او قوزونو يئره‌ آتيب‌، قوزولارا طرف‌ قاچماغاباشلادي‌. من‌ چپيشي‌ بوراخيب‌ جاناوارين‌ دالينجا يوللانديم‌. قوزولارا ياخينلاشاندا اويئنه‌ يارالي‌ چپيشه‌ طرف‌ قاچماغا باشلادي‌. دئمه‌لي‌ من‌ هم‌ قوزولاري‌ هم‌ ده‌ يارالي‌چپيشي‌ قورومالي‌ ايديم‌. چوبان‌ بايرام‌ قويونلاري‌ سووا تؤكوردو. اونون‌ بؤيوك‌ آلاباش‌آدلي‌ ايتي‌ وار ايدي‌. بايرام‌ منيم‌ هاي‌-هاراييمي‌ ?هرده‌لرده‌? ائشيدير، بيليركي‌، قوزوسوروسونه‌ جانوار سوخولوب‌. او، آلاباشي‌ چاي‌ طرفينه‌ كؤشگوردور. جاناوار بو آنداسورونون‌ ايچينه‌ گيره‌ بيلدي‌. آمما قوزولار قاچيب‌ آرادان‌ چيخديلار. آلاباشين‌ سسي‌ واونون‌ كؤمه‌يي‌ داديما چاتدي‌. جاناوار چيخيب‌ گئتدي‌. من‌ يارالي‌ چپيشين‌ يانينا گلديم‌.چپيش‌ اؤلو كيمي‌ يئره‌ اوزانميشدي‌. سانكي‌ جانيندا جان‌ يوخ‌ ايدي‌. چپيشي‌ اؤلموش‌بيليب‌ اليمي‌ اوندان‌ اوزدوم‌. فيكر ائديب‌ دئديم‌: بو، ايندي‌ بايرامين‌ ايتينه‌ قسمت‌ اولابيلر. سونرا فيكريمي‌ دگيشديريب‌ بئله‌ حاللاردان‌ اؤترو جئبيمده‌ ساخلاديغيم‌ بيچاغي‌چيخارديب‌ چپيشين‌ باشين‌ كسديم‌. فيكيرلشديم‌ كي‌، اگر چپيش‌ ديري‌ اولسا ترپه‌نر،اگر ترپنمه‌سه‌ اؤلمه‌يي‌ يقين‌ اولار. بيچاق‌ چپيشين‌ بوغازينا توخونان‌ كيمي‌ چپيش‌يوخاري‌ آتيلدي‌. آمما ايش‌ ايشدن‌ كئچميشدي‌. بيچاق‌ حيوانين‌ بوغازيني‌ كسميشدي‌.بايرام‌ دا گلدي‌. احوالاتي‌ بئله‌ گؤروب‌ دئدي‌:

- اؤلو بيلديگين‌ چپيش‌ اؤلمه‌ميشدي‌، او، جاناوارين‌ قورخوسوندان‌ نفسيني‌اوغورلاميشدي‌. اگر باشيني‌ كسمه‌سه‌يدين‌، بير آزدان‌ سونرا نفسه‌ گليب‌ آياغادوراجاقدي‌. گون‌اورتا كئچديگينه‌ گؤره‌ ناهارا حاضرليق‌ لازيم‌ ايدي‌. بايرام‌ سود قابيني‌داغارجيقدان‌ چيخارديب‌ قارا قويونلاري‌ ساغماغا باشلادي‌. من‌ ده‌ اودوندان‌، آزادان‌ييغيب‌ گتيرديم‌. ياريم‌ ساعاتدان‌ سونرا قوورتماج‌ حاضر ايدي‌. ناهاردان‌ سونرا بايرام‌؛

چپيشي‌ كنده‌ آپارا بيلمه‌ريك‌. يانچيميز دا كي‌، يوخدور، دئييب‌ بيچاغي‌ چيخاردي‌و چپيشين‌ قارنيني‌ ياريب‌ اونون‌ جيگريني‌، يؤيره‌گيني‌ و باشقا ايچالاتيني‌ چيخارتدي‌ ودئدي‌:

- چؤلده‌ كسيلن‌ حيوانين‌ ايچالاتي‌ چوبانا يئتيشر. سونرا آياغا دوروب‌ چاي‌ كناريندابيتن‌ يولغونلاردان‌ دريب‌ گتيردي‌. چپيشين‌ جيگريني‌ و اوره‌ك‌-بؤيره‌گيني‌ دوغراييب‌شيشه‌ چكدي‌. ناهاردان‌ سونرا دئسئر عوضينه‌ جانا سينه‌ن‌ اولدو.

آرتيق‌ ياي‌ گيرميشدي‌. گونشين‌ قيزمار شعالاري‌ آلتيندا كؤوشنين‌ هر طرفينده‌قيزغين‌ ايش‌ گئديردي‌. كندليلرين‌ بعضيلري‌ آرپا زميلريني‌ يولدوقلاري‌ حالدا بعضيلري‌ده‌ بيچيلميش‌ آرپا درزلريني‌ خرمنده‌ دؤيوب‌، تئزليكله‌ اؤزلرينه‌ چؤره‌ك‌حاضرلاييرديلار. يئديكلري‌ آرپا چؤره‌گي‌ اولسا دا يادلارا ال‌  آچماقدان‌ ياخشي‌ ايدي‌.من‌ ايسه‌ هر گون‌ قوزولاري‌ چؤللره‌ ياييب‌ گونده‌ يوزلرله‌ دره‌لري‌، تپه‌لري‌ آشيب‌،آخشام‌ ائوه‌ قاييديرديم‌. هر گون‌ كؤوشندن‌، زميلرده‌ چاليشان‌ بيچينجيلرين‌ شاهدي‌اولوردوم‌. اونلار آلا قارانليقدان‌ ياتاقلاريندان‌ دوروب‌ بير آز آرپا چؤره‌يي‌ بير آز قاتيق‌،ايكي‌ بؤيوك‌ كوزه‌ ده‌ سو خورجونا قويوب‌ گون‌ چيخماميش‌ زميده‌ حاضر اولوردولار.بيرينجي‌ باغلاديقلاري‌ آرپا باغلاريندان‌ كؤلگه‌ليك‌ دوزلديب‌ سو كوزه‌لريني‌ قيزماسين‌دئيه‌ اورا قويور سونرا ايسه‌ ايشلريني‌ داوام‌ ائتديريرديلر. من‌ هر گون‌ دفعه‌لرله‌ بونلارامراجعت‌ ائديرديم‌. سالامدان‌ سونرا بره‌كتلي‌ اولسون‌ دئيه‌ اونلاري‌ آلقيشلاييرديم‌.سونرا كؤلگه‌ليكده‌ اولان‌ سو كوزه‌لرينين‌ يانينا گئديب‌ سو ايچندن‌ سونرا قوزولاري‌هايلاييب‌ گؤي‌ ياماجلارا ياييرديم‌.

 

حاشيه‌:

گونلريم‌ بئله‌ليكله‌ اؤتوردو. يالنيز  گونون‌ باتماسيني‌ گؤزله‌ييرديم‌ كي‌، آخشام‌ كنده‌ قاييديم‌.اؤز كنديميزدن‌ باشقا يئرلرده‌ كئچن‌ حادثه‌، احوالاتلاردان‌ خبريم‌ اولمازدي‌. بو زامان‌ آوروپاداايكينجي‌ دونيا محاربه‌سي‌ باشلانميشدي‌. منيم‌ و حتي‌ كندليلريميزين‌ بئله‌ بو محاربه‌دن‌خبريميز يوخ‌ ايدي‌. من‌ باكي‌دا هر گون‌ قزئت‌ اوخودوغوم‌ حالدا، كنده‌ گلندن‌ سونرا هئچ‌قزئته‌ راست‌ گلمه‌ميشديم‌. كتابلاريم‌ قوزولار اولموشدو، قلميم‌ ايسه‌ اليمده‌كي‌ چوماغيم‌.بونونلا بئله‌ اؤز حياتيمدان‌ ناراضي‌ دئييلديم‌. قوزو اوتارماغي‌ اؤزومه‌ عار بيلميرديم‌. مني‌سارسيدان‌ يالنيز جمعيّتميزده‌ اولان‌ عدالتسيزليك‌ ايدي‌. گؤزومون‌ قاباغيندا سحردن‌آخشاما قدر چؤلده‌، آخشامدان‌ سحره‌ كيمي‌ تؤيله‌ده‌ قان‌ تر ايچينده‌ چاليشان‌ كندليلرين‌ ايل‌باشيندا خرمن‌ اوستونده‌ اكديگلري‌ محصولون‌ ياريسيندان‌ چوخونو اربابلار آپارير واونلاري‌ قارا گونده‌ آج‌-يالاواج‌ قويوردولار. او زامانلار آلان‌بيراغوش‌ ماحاليندا قيرخ‌ پارچاكندين‌ اهاليسينه‌ نمونه‌ اولاراق‌ بير طبيب‌ ده‌ يوخ‌ ايدي‌. همين‌ كئچه‌ن‌ باهاردا كنديميزين‌اوتوزا ياخين‌ آزياشلي‌ اوشاقلاري‌ قيزيلجا ناخوشلوغونا توتولوب‌  اؤلدو. بو ناخوشلوق‌يالنيز بيزيم‌ كنديميز زنگيلاباددا يوخ‌، اطراف‌ كندلرده‌ ده‌ باش‌ وئرميشدي‌. او زامانلارماحاليميزدا نمونه‌ اوچون‌ عادي‌ بير مكتب‌ ده‌ يوخ‌ ايدي‌. مين‌ ائولي‌ مئهريبان‌ كندينده‌ ملامكتبي‌ اولسا دا ساوادسيزليق‌ باشدان‌ آشيردي‌. واختيله‌ آجيندان‌،  باكي‌يا كؤچوب‌ گئدن‌ساوادسيزلار 20 ايلدن‌ سونرا وطنه‌ قاييداندا اؤزلريله‌ ارمغان‌ اولاراق‌ ساواد دا گتيرميشديلر.داها تهرانا مكتوب‌ يازديرماقدان‌ اؤترو مئهريبانا گئتميرديلر. هله‌ بو باكي‌دان‌ گلن‌ مهاجرلرباشلارينا گله‌جك‌ ماجرالاردان‌ خبرلري‌ يوخ‌ ايدي‌. اونلار سونرالار جمعيّتميزين‌ ان‌ بدبخت‌آداملاري‌ اولدولار. قولدور رضاخانين‌ و اونون‌ جانيشيني‌ اوغلو محمدرضانين‌ زامانيندامهاجرلره‌ اولان‌ ظلم‌ و سيتم‌ گونو گوندن‌ آرتيردي‌. من‌ اونلارا قارشي‌ گئدن‌ سياستلرباره‌سينده‌ يئنه‌ يازاجاغام‌. چونكي‌ مهاجرلر رضاخانين‌ علهينه‌ گئدن‌ مبارزه‌لرده‌ قاباقدا حركت‌ائدن‌ قشرلردن‌ ايدي‌. اونلار بو يولدا جانلاريندان‌، ماللاريندان‌ حتي‌ ناموسلاريندان‌ كئچديلر.آمما اينديه‌ قدر اونلارين‌ بو فداكارليقلاري‌ باره‌سينده‌ يازيلان‌ بير كتابا يا مقاله‌يه‌ راست‌گلمه‌ميشم‌.

يايين‌ بيرينجي‌ آيينين‌ آخيرلاري‌ اولاردي‌. آرپا زميلري‌ بيچيليب‌ قورتارميشدي‌.ايندي‌ بوغدا زميلري‌ آغاريب‌ يئتيشميشدي‌. هامي‌ بوغدا بيچيردي‌. دريلن‌ بوغداكؤلشلريني‌ باغلايب‌ اولاقلارا چاتيب‌ 10 يا 12 ياشلي‌ اوشاقلارين‌ واسطه‌سيله‌ كندد،خرمنلره‌ داشي‌ييرديلار. آخشام‌ اوستو كنده‌ قاييداندا بوغدا درزلريني‌ رديف‌ و سليقه‌ايله‌ بير بيرينين‌ اوستونه‌ ييغيرديلار. بيزيم‌ ايكي‌ بيچينچيميز وار ايدي‌. قارداشيم‌ميرابراهيم‌ ايله‌ بيچيرديلر. آتام‌ الين‌ آغدان‌ قاريا وورمازدي‌. او فقط‌ ايشلري‌ ساهماناساليب‌ امر وئره‌ردي‌. بو گونلرده‌ اربابين‌ يئني‌ مباشري‌ كنده‌ گلدي‌. بونون‌ آدي‌ميرزه‌قاسيم‌ ايدي‌. بو آدام‌ بيلديركي‌ مباشر حاج‌ علي‌خان‌ كيمي‌ قولدور دئييلدي‌. آريق‌،اوزون‌ و قوجا ايدي‌. قان‌ تضييقي‌ اولدوغونا گؤره‌ چؤره‌ك‌ و خؤره‌گيني‌ شيت‌ يئيردي‌.ملاييم‌ آدام‌ ايدي‌. آمما اربابين‌ حاققيندان‌ كئچمزدي‌. شهريور آيي‌نين‌ بيرينده‌قوزولاري‌ صاحبلرينه‌ تاپشيرديق‌. قوزولاري‌ قويون‌ سوروسونه‌ قاتديلار. من‌ داها چؤله‌گئتمكدن‌ آزاد اولموشدوم‌. آمما بيچين‌ هله‌ قورتارماميشدي‌. هامي‌ كندليلر چؤلده‌ايديلر. كند ايچينده‌ هئچ‌ كس‌ گؤزه‌ گؤرونموردو. من‌ بو ساكت‌ليكدن‌ استفاده‌ ائديب‌فاطماگيله‌ باش‌ ووردوم‌. او، منيم‌ بو گون‌ كندده‌ اولدوغومو بيليردي‌. ايندي‌ مني‌گؤزله‌ييردي‌. بير ساعاتدان‌ سونرا فاطمادان‌ آيريليب‌ قبرستانين‌ يانيندا اولان‌ خرمنيميزه‌طرف‌ حركت‌ ائله‌ديم‌. هاوا ايستي‌ و ساكت‌ ايدي‌. خرمنلرده‌ خالوار داشي‌يان‌اوشاقلاردان‌ سواي‌ كيمسه‌ گؤزه‌ گؤرونموردو. بير آز سونرا ميرزه‌قاسيم‌ مباشركندخدانين‌ ائويندن‌ چيخيب‌ خرمنلره‌ طرف‌ گئتمه‌يه‌ باشلادي‌. بو آندا باغيرتي‌ سسي‌ائشيتديم‌. باخاندا ?پورسوق‌? ديكي‌ طرفدن‌ سون‌ خرمنين‌ آلوولاييب‌ يانماسيني‌گؤردوم‌. هاراي‌ ساليب‌ يانان‌ خرمنه‌ طرف‌ قاچماغا باشلاديم‌. نئچه‌ ثانيه‌دن‌ سونراكندين‌ تامام‌ آرواد اوشاقلاري‌ خرمنلره‌ تؤكولدو. اونلار اللري‌ ايله‌ باشلارينا ووروب‌واخسئي‌ دئيه‌-دئيه‌ آغلاشيرديلار. من‌ اوجا سسله‌ قيشقيريب‌، سو گتيرين‌، تورپاق‌گتيرين‌، دئديم‌. من‌ يانان‌ خرمنين‌ يانيندا ايديم‌. بو خرمن‌ علي‌اكبرين‌ خرمني‌ ايدي‌. اويئني‌ گلن‌ مهاجرلردن‌ ايدي‌. كند ايله‌ خرمنلرين‌ آراسي‌ ياخين‌ اولسا دا بونو يقين‌ ائتديم‌كي‌، بو يانغي‌ سو و تورپاق‌ ايله‌ سؤنن‌ دئييل‌. خرمنين‌ اوزونلوغو 20 مئتره‌ قدر اولاردي‌.بو خرمندن‌ 2 مئتر آرالي‌ باشقا خرمنلر باشلانيردي‌. بئله‌ليكله‌ بوتون‌ كندين‌ خرمنلري‌تهلوكه‌ آلتيندا ايدي‌. قرارا گلديم‌ كي‌، يانان‌ خرمنين‌ آراسيندا كانال‌ كيمي‌ بير يول‌ آچماق‌لازيمدير. يانغين‌ باشلانان‌ يئردن‌ 5 مئتر بو طرفليك‌ ايشه‌ گيريشديم‌. من‌ بوغداباغلاريني‌ بير-بير تايادان‌ گؤتوروب‌ كنارا آتماغا باشلاديم‌. آرواد-اوشاقلارا تاپشيرديم‌كي‌، تايادان‌ آييريب‌ آتديغيم‌ باغلاري‌ اوزاق‌ يئره‌ داشيسينلار. يانغين‌ منه‌ طرف‌ گليردي‌.آمما من‌ يورولماق‌ بيلميرديم‌. او زامان‌ جاوان‌ واختيم‌ ايدي‌. اوزون‌ بوغدا تاياسيني‌ايكي‌ يئره‌ بؤلمك‌ ايسته‌ييرديم‌. يانغين‌ منه‌ ياخينلاشديقجا ياواش‌-ياواش‌ آچديغيم‌كانال‌ گئنيشله‌نيردي‌. هر ثانيه‌ده‌ نئچه‌ بوغدا باغيني‌ تايادان‌ آييريب‌ كنارا آتيرديم‌.آروادلار اولماسايدي‌، من‌ بير ايش‌ گؤره‌ بيلمزديم‌. يانغين‌ آللولاري‌ آچديغيم‌ كانالاچاتاندا ياواش‌-ياواش‌ سؤنمه‌يه‌ باشلادي‌. آروادلار ته‌لبه‌لرده‌ داشي‌ييب‌ كتيرديكلري‌تورپاقلاري‌ كؤزه‌رن‌ كولشلرين‌ اوستونه‌ آتيرديلار. نهايت‌ اودو سؤندوردوك‌. اكينچيلرچؤلده‌ قيزغين‌ ايشه‌ مشغول‌ ايديلر. اونلار كند طرفيندن‌ آسمانا زيلله‌نن‌ لاي‌-لاي‌ قاراتوستولري‌ گؤروب‌ خرمنلرين‌ اود توتوب‌ يانماسيني‌ حس‌ّ ائديرلر. بونا گؤره‌ ده‌ايشلريندن‌ ال‌ چكيب‌ كنده‌ طرف‌ قاچماغا باشلاييرلار. بير آزدان‌ سونرا چؤلچولرين‌خرمنلره‌ تؤكولدوگونو مشاهده‌ ائتديك‌. اونلار چوخ‌ نگران‌ قالميشديلار. ايندي‌ هامي‌علي‌اكبرين‌ خرمنيندن‌ سونرا باشقا خرمنلرين‌ سالامات‌ قالديغيني‌ گؤروب‌ سئوينيردي‌.ماجرانين‌ شاهدي‌ اولان‌ مباشر ميرزه‌قاسيم‌ مني‌ خرمن‌ صاحبلرينه‌ گؤستريب‌ دئييردي‌:

- اگر آغا ميرهاشم‌ اولماسايدي‌، خرمنلرين‌ هاميسي‌ ياناجاقدي‌.

كندليلرين‌ هاميسي‌ يو يانغينين‌ كيمين‌ طرفيندن‌ تؤرنديگيني‌ سوروشوردولار. آمماهئچ‌ كس‌ بونا جاواب‌ وئره‌ بيلميردي‌. او زامانكي‌ زنگيلاباددا باش‌ وئرن‌ خرمن‌يانغينيندان‌ آرتيق‌ 60 ايل‌ اؤتدوگونه‌ باخماياراق‌ هله‌ ده‌ بو مسئله‌ آچيلماميش‌ بير معماكيمي‌ قارانليق‌ قالميشدير. مباشر ميرزه‌قاسيم‌ كند اربابي‌ سردار بهادري‌دن‌ مكتوب‌آلميشدي‌. مكتوبدا قيد اولموشدو كي‌، زنگيلابادين‌ اعلا آغ‌ بوغداسيندان‌  2 خالوارالكدن‌، قلبيردن‌ كئچيرديب‌ تبريزه‌ يولا سالسين‌. بونا گؤره‌ ده‌ مباشر تداركده‌ ايدي‌. اوبوغدالاري‌ كندخدانين‌ حيه‌طينه‌ ييغيب‌، كندين‌ آروادلارينا تميزلتديريردي‌. بوغدالارچواللارا ييغيلاندان‌ سونرا تره‌زيده‌ چكيب‌ آغزيني‌ تيكديلر. سحر تئزدن‌ يوكلر تبريزه‌داشينمالي‌ ايدي‌. تبريزه‌ گؤنده‌ريلن‌ تاخيل‌ هر ايل‌ تكرار اولاردي‌. بونون‌ خرج‌مخارجي‌كندليلرين‌ عهده‌سينه‌ ايدي‌. كندخدا كنددن‌ اون‌ اولاق‌ و 4 نفر آدام‌ توتدو. بو ايشه‌ بيرباشچي‌ دا لازيم‌ ايدي‌. ميرزه‌قاسيم‌ آتاما دئيير:

- آغا ميرحسن‌! بوغلله‌نين‌ يانينجا بير نفر ده‌ تبريزه‌ گئتملي‌دير. من‌ ايسته‌ييرم‌ سيزين‌آغازاده‌ ميرهاشم‌ بو ايشي‌ عهده‌سينه‌ گؤتورسون‌.

آتام‌ راضي‌ اولور. او، آخشام‌ چاغي‌ بو مسئله‌ني‌ منه‌ دانيشدي‌. تبريزه‌ گئتملي‌اولدوغومو بيليب‌ چوخ‌ سئوينديم‌. تبريزي‌ گؤرمك‌ آرزوسو چوخدان‌ اوره‌گيمدن‌كئچيردي‌. من‌ تبريزين‌ آدين‌ باكي‌دا عاشيق‌ غريب‌ ناغيليندان‌ ائشيتميشديم‌. بو ناغيلداعاشيق‌ غريب‌ شاه‌صنمي‌ سئوير و اونا يئتيشمك‌ اوچون‌ 7 كيسه‌ قيزيل‌ پول‌ وئرملي‌اولور. عاشيق‌ غريب‌ بو قيزيل‌ پوللاري‌ قازانماق‌ اوچون‌ غربت‌ ائللره‌ گئتملي‌ اولور. او،الينده‌ ساز ديار به‌ ديار گزير، نئچه‌ تورپاقلاري‌ آرخادا قويوب‌ مجلسلرده‌ ساز چاليب‌اوخوياندا عاشيق‌ غريبدن‌ خبر آليرلار:

- عاشيق‌ هاراليسان‌؟

- تبريزدنم‌.

- بيز تبريزي‌ گؤرمه‌ميشيك‌، آمما آديني‌ ائشيتميشيك‌. زحمت‌ اولماسا بيزه‌ تبريزدن‌چال‌، اوخو.

عاشيق‌ غريب‌ چوخدان‌ تبريزدن‌ آيريلميشدي‌. تبريزين‌ آدين‌ ائشيدنده‌ آناسي‌،باجيسي‌ و شاه‌صنم‌ يادينا دوشور. سازي‌ سينه‌سينه‌ باسيب‌ حرارتله‌ بئله‌ اوخويور:

تبريز دئديجه‌يين‌ پوچه‌-پوچه‌دي‌

ساناماديم‌ سارايلاري‌ نئچه‌دي‌

سكسن‌ مين‌ محله‌، دوخسان‌ مين‌ كوچه‌دي‌

بازاري‌، دوكاني‌، ائلي‌ تبريزين‌

 

قويونو موغاندان‌ تؤكولوب‌ گلير

دويوسو گيلاندا اكيليب‌ گلير

هنددن‌، هندستاندان‌ تؤكولوب‌ گلير

دارچيني‌، ميخه‌گي‌، هئلي‌ تبريزين‌

 

پهلوانلار كيسوند گئييب‌ ياغلانار

گلن‌ بازرگانلار اوردا ساخلانار

گونده‌ اوچ‌ يوز آلتميش‌ يوكو باغلانار

گئدر آل‌-عثمانا مالي‌ تبريزين‌

 

تبريز گؤزه‌للري‌ كسيردن‌ باخار

اؤتن‌ جاوانلاري‌ يانديريب‌ ياخار

جمعه‌دن‌، جمعه‌يه‌ سئيرانا چيخار

گه‌ليني‌، قيزلاري‌، دولو تبريزين‌.

بلي‌، عاشيق‌ غريبين‌ داستانيندان‌ تانيديغيم‌ تبريزه‌ گئتمك‌، اونو ياخيندان‌ گؤرمك‌،باكي‌ني‌ باغريما باسديغيم‌ كيمي‌ تبريزي‌ ده‌ باغريما باسماق‌ ايسته‌ييرديم‌. نه‌ قدرچاليشيرديمسا خيال‌ عالميمده‌ تبريزدن‌ بير شكيل‌ يارادا بيلميرديم‌. اونا گؤره‌ ده‌تبريزي‌، تبريزين‌ اؤزونده‌ گؤرمك‌ ايسته‌ييرديم‌.

بيز سحر تئزدن‌ يولا دوشملي‌ ايديك‌. اودور كي‌، فاطمانين‌ گؤروشونه‌ گئتديم‌. اومنيم‌ بو سفريمي‌ ائشيدن‌ كيمي‌ قارا قاشلاري‌ چاتيلدي‌. بير هفته‌يه‌ قدر قاييداجاغيمي‌بيلديكدن‌ سونرا ايسه‌ قاش‌-قاباغي‌ آچيلدي‌. فاطمايا لازيم‌ اولان‌ شئيلري‌ خبر آليب‌آيريلديم‌. تبريز سفري‌ منيم‌ اوچون‌ او زامان‌ ايده‌ال‌ بير سفر ايدي‌. قلبيمده‌ تبريز محبّتي‌اولماسايدي‌، مباشرين‌ تكليفيني‌ قبول‌ ائديب‌ بو كاروانلا سفر ائتمزديم‌. من‌ اونسوز دااربابلارا، خانلارا نفرت‌ ائديرديم‌. هله‌ ده‌ گوموشو خز پئنجه‌يين‌ خاطره‌سي‌ ياديمدان‌چيخماميشدي‌. ايندي‌ ايسه‌ كندليلري‌ سويوب‌، اللريني‌ قوينونا قويوب‌ ?نئيله‌ييم‌?دئيه‌ن‌ زامانيندا سوء استفاده‌ ائديب‌ 20 تومن‌ وئريب‌ 5 آيدان‌ سونرا 50 تومن‌ين‌قبضيني‌ آلماقلاريني‌ اؤز گؤزومله‌ گؤرموشدوم‌. ايندي‌ يئنه‌ ده‌ بو جمعيّت‌ طفيلي‌لرينين‌باشقا حاقسيزليقلاريني‌ گؤرمك‌ اوچون‌ تبريزه‌ گئديرديم‌.

 

تبريز سفري‌

هاوا يئني‌ ايشيقلانيردي‌. آتام‌ مني‌ يوخودان‌ اوياتدي‌. جلد آياغا دوروب‌پالتارلاريمي‌ گئيينيب‌ چاريقلاريمي‌ آياغيمدا بركيتديم‌. آنام‌، سفره‌يه‌ باغلاديغي‌پئندير-چؤره‌گي‌ و يئكه‌ بير توربادا سوزمه‌ قاتيغي‌ قولتوغوما وئريب‌ يولا سالدي‌. آتاملابيرگه‌ كندخدانين‌ حيه‌طينه‌ گلديك‌. بوغدا چواللاري‌ بير-بيرينين‌ يانيندا دوزولموشدو.بير آزدان‌ سونرا يولداشلاريم‌ دا گلديلر. آخشامدان‌ كندخدانين‌ تؤيله‌سينده‌ آخورلاريناآرپا تؤكولموش‌ قيوراق‌ اولاقلاري‌ تؤيله‌دن‌ چيخارديب‌ يوكلري‌ چاتماغا باشلاديلار.گون‌ چيخماميشدان‌ وداعلاشيب‌ يولا دوشدوك‌. تبريزه‌ گئدن‌ 70 كيلومئترليك‌ يولوايكي‌ گونده‌ طي‌ ائتملي‌ ايديك‌. او زامانكي‌ اؤلچو ايله‌ دئسك‌ 12 آغاج‌ (ايك‌ منزيل‌)اولوردو. ايكي‌ خالوار(بير تون‌) آغ‌ بوغداني‌ 10 اولاغا چاتيب‌ يولوموزو داوام‌ائتديرديك‌. بيز دؤرد نفر ايديك‌، هاميدان‌ جاواني‌ من‌ ايديم‌. 3 كيلومئتر يول‌ گئدندن‌سونرا اؤز كووشنيميزي‌ كئچيب‌ ?خاكي‌? تورپاغينا گيرديك‌. يايين‌ آخر آيي‌ اولدوغوناگؤره‌ هاوالار گئتديكجه‌ سرينله‌ييردي‌. چؤللرده‌ آرا بير بيچينچيلره‌ راست‌ گلمك‌اولوردو. گون‌ اورتاچاغي‌ گونون‌ قيزمار واختيندا كورد كنديني‌ آرخادا قويدوق‌. يول‌اوزونو صحبت‌ ائديب‌ يوللارا كؤرپو ساليرديق‌. سؤز آراسي‌ شوخلوق‌ دا گئديردي‌. من‌بو خاطره‌لري‌ يازاندا او زاماندان‌ 60 ايل‌ كئچيردي‌. نه‌ قدر فيكر ائدندن‌ سونرا تبريز سفريولداشلاريمين‌ فقط‌ بيرينين‌ آدي‌ ياديما دوشدو. اوچونون‌ آديني‌ ياديما سالا بيلميرم‌.بو ياديمدادير كي‌، يولداشلاريمين‌ بيرينين‌ آدي‌ نقي‌ و بيزيمله‌ باكي‌دان‌ گلن‌ مهاجرلردن‌ايدي‌. يول‌ اوزونو گئده‌-گئده‌ مندن‌ سوروشوردولار:

- قاباقجادان‌ تبريزه‌ گئديبسنمي‌؟

- يوخ‌، بو بيرينجي‌ دفعه‌دير!

- بئله‌ اولارسا ايشين‌ شولوخ‌ اولاجاق‌.

- نه‌ اوچون‌؟

- بيرينجي‌ دفعه‌ تبريزه‌ وارد اولانين‌ آغزينا قابيرقا وئريرلر!

- نه‌ اوچون‌؟ اونلار هاردان‌ مني‌ تانياجاقلار؟

- نه‌ دانيشيرسان‌ تبريزليلر هاميني‌ تانييرلار.

يول‌ يولداشلاريم‌ جاوانليغيمي‌ گؤروب‌ منيمله‌ شوخلوق‌ ائديرديلر. گون‌ چوخدان‌اييلميشدي‌. ناهار هله‌ يئمه‌ميشديك‌. منيم‌ تكليفيم‌ ايله‌ ?اوجان‌? چاييني‌ اؤتدوكدن‌سونرا آز دا اولسا دينجه‌ليب‌ ناهار يئمك‌ اوچون‌ اولاقلارين‌ يوكونو آچيب‌ قاباقلاريناآرپادان‌ علفدن‌ تؤكدوك‌. اؤزوموز ده‌ كنددن‌ گتيرديگيميز پئندير چؤرك‌ و سوزمه‌قاتيقدان‌ صرف‌ ائديب‌ بير ساعاتدان‌ سونرا يولا دوشدوك‌. گئجه‌ني‌ ?اريشتناب‌?داقالمالي‌ ايديك‌. بورا تبريزه‌ گئدن‌ يولون‌ كناريندا اولان‌ بؤيوك‌ بير كند ايدي‌. آذان‌ واختي‌اريشتنابا يئتيشديك‌. بير اوتاق‌ و تؤيله‌ كرايه‌ ائديب‌ گئجه‌ني‌ استراحته‌ باشلاديق‌.هاميميز يورولموشدوق‌، شام‌ يئييب‌ ياتماغا حاضرلاشيرديق‌. اربابا آپارديغيميزبوغدادان‌ صحبت‌ دوشدو. يول‌ يولداشلاريمين‌ بيري‌ دئدي‌:

- من‌ دفعه‌لرله‌ كنددن‌ تبريزه‌ تاخيل‌ آپارميشام‌. بيزيم‌ كند داشي‌ چكيده‌ تبريزداشيندان‌ آغير اولدوغونا گؤره‌ هر باتماندا بير سييه‌ (ياريم‌ كيلو) آرتيق‌ گلير.

او بيريسي‌ دئدي‌:

- ارباب‌ كي‌، بيزيم‌ صداقتيميزه‌ اهميت‌ وئرميه‌جك‌. ياخشي‌ اولار كي‌، بواضافه‌لري‌ اؤزوموزه‌ گؤتورك‌. پولونا يولوموزو گؤزله‌ين‌ اوشاقلاريميزا خيريم‌-خيرداشئيلردن‌ آليب‌ آپاراريق‌.

بو سؤزو هامي‌ به‌يندي‌. يولداشلاريم‌ گؤزلريني‌ منه‌ ديكديلر. اونلار مندن‌ جاواب‌گؤزله‌ييرديلر، من‌ جاواب‌ وئرديم‌:

- چواللارين‌ آغزي‌، كندده‌ تيكيليب‌، تبريزده‌ آچيلماليدير، بو تاخيل‌ امانتدير هركيمين‌ اولورسا اولسون‌.

يولداشلاريم‌ بير-بيرينين‌ اوزونه‌ باخديلار. مندن‌ آلديقلاري‌ جاوابدان‌ راضي‌قالماديقلاري‌ اوچون‌ قاشقاباقلاريني‌ ساللاديلار. اونلار منيمله‌ دانيشماق‌ايسته‌ميرديلر. من‌ ده‌ ناراحت‌ اولموشدوم‌. بير آز فيكر ائدندن‌ سونرا اؤز-اؤزومه‌ بئله‌قرارا گلديم‌: اگر غلله‌ تبريزده‌ آرتيق‌ گليرسه‌، يولداشلاريما يوخ‌ عموم‌ كندليلره‌ يئتيشر.اونلار بو سفر اوچون‌ زحمت‌ حاققي‌ آلاجاقلار. بو فيكيرلرله‌ يورغون‌ اولدوغوم‌ اوچون‌شيرين‌ يوخويا گئتديم‌. سحر هاوا ايشيقلاناندا هاميميز يوخودان‌ اويانيب‌ يوكلري‌چاتيب‌ يولا دوشدوك‌. شيبلي‌ گديگينه‌ چاتاندا گون‌ چوخدان‌ چيخميشدي‌. شيبلي‌گديگي‌ چتين‌ و قورخولو بير يول‌ ايدي‌. اوزو يوخاري‌ و بير ده‌ طرفي‌ دره‌ اولدوغوناگؤره‌ بوردا آييق‌ اولماق‌ لازيم‌ ايدي‌. بئله‌ليكله‌ شيبليني‌ اؤتوب‌ يولوموزو داوام‌ائتديرديك‌. تبريزه‌ ياخينلاشديقجا كاروانلارين‌ سايي‌ چوخاليردي‌. سعيدآبادي‌ آرخاداقوياندان‌ سونرا دئمك‌ اولار كي‌ بو توز-تورپاقلي‌ يوللاردا كاروانلارين‌، چاروادارلارين‌اليندن‌ حركت‌ ائتمك‌ چتين‌ اولوردو. آرا بير دوه‌ كاروانلارينين‌ زينقروو سسلري‌ائشيديليردي‌. ماشينا، كاميونا چوخ‌ آز راست‌ گلمك‌ اولوردو. هر بير ساعاتدان‌ گليب‌اؤتن‌ يوك‌ ماشيني‌ سيقنال‌ ووراندا كاروانلار هوركوب‌ يولدان‌ كنارا چيخيرديلار.سونرالار من‌ فيكر ائدنده‌ دوشونوردوم‌ كي‌، او زامانلار بيزيم‌ كاوانلار ايله‌ تبريزه‌گئتديگيميز يول‌ آذربايجانين‌ شاه‌ دامارلاريندان‌ بيري‌ ايدي‌. بو يول‌ تبريزين‌ اطرافيندااولان‌ كند، شهرلري‌ اقتصادي‌ جهتدن‌ بير-بيرينه‌ باغلاياراق‌ اؤز احتياجلاريني‌ آرادان‌قالديرماقدا بؤيوك‌ رول‌ اويناييردي‌. ايندي‌ بيز ده‌ بو يول‌ ايله‌ حركت‌ ائديرديك‌. گون‌اييلميشدي‌. او زامانلار ?قيزيلجا ميدان‌? آدلانان‌ يئردن‌ كئچيب‌ تبريزه‌ ياخينلاشيرديق‌.قلبيم‌ بو آنا شهري‌ گؤرمك‌ اوچون‌ چيرپينيردي‌. هله‌ گونون‌ باتماسينا چوخ‌ قاليردي‌.تبريزين‌ گيريشينده‌ ?زنجير? آدلانان‌ عوارض‌ آلينان‌ يئره‌ يئتيشديك‌. روسومو اؤده‌ييب‌يولوموزو داوام‌ ائتديرديك‌. بيز يولون‌ ساغ‌ و سولونداكي‌ ايده‌ باغلارينين‌ آراسي‌ ايله‌گئديرديك‌. هله‌ ائو و ساختمانلاردان‌ خبر يوخ‌ ايدي‌. ياريم‌ ساعاتدان‌ سونرا بيرمرتبه‌لي‌ ائولره‌ چاتميشديق‌. كند اربابين‌ ائويني‌ تانييان‌ كندليميز خبر وئردي‌ كي‌،مقصده‌ آز قالميشيق‌. بيز شئشگيلاندا حاج‌ سطوط‌ سلطنه‌نين‌ ائوينه‌ گئتملي‌ ايديك‌. بيرآزدان‌ سونرا اربابين‌ قاپيسيني‌ دؤيدوك‌. قاپيني‌ من‌ ياشدا بير اوغلان‌ آچدي‌. باغ‌باغاتلي‌بير حيه‌طه‌ گيرديك‌. باغين‌ او باشي‌ گؤرونموردو. اگنينده‌ رب‌ دشامبر 50 ياشلي‌ بيركيشي‌ دولانيردي‌. او بوغدا يوكلريني‌ گؤروب‌ بيزه‌ طرف‌ گلدي‌. بوغدالارين‌ مقداريني‌خبر آلدي‌. ايكي‌ خالوار اولدوغونو دئديم‌. او، اوغلونا و نؤكرينه‌ غلله‌نين‌يوخلانيلماسيني‌ تاپشيردي‌. كيچيك‌ بير قاپان‌ گتيرديلر. هر دؤرد چوالي‌ قاپانا قويوب‌چكيرديلر. چكيلنلري‌ اربابين‌ اوغلو و من‌ قيد ائديرديك‌. نه‌ ايسه‌ بوغدا يوكلريني‌آغير- يونگول‌ ائدندن‌ سونرا معلوم‌ اولدو كي‌، بوغدالار بير تون‌ 60 كيلودور. منيم‌ يول‌يولداشلاريم‌ آجيقلا اوزومه‌ باخماغا باشلاديلار. من‌ كنددن‌ چيخيب‌ تبريزه‌ قدر 32قيران‌ خرجله‌ميشديم‌. بو مسئله‌ني‌ اربابين‌ اوغلونا خاطيرلاتديم‌. او دا آتاسينا دئدي‌.ارباب‌ گليب‌ خرجله‌ديگيم‌ حسابلارين‌ سياهيسيني‌ آلدي‌، آمما باش‌ چيخارتمادي‌.آخي‌ من‌ لاتين‌ اليفباسي‌ ايله‌ يازميشديم‌. او مني‌ يوخاري‌ اوتاقلارين‌ بيرينه‌ دعوت‌ائتدي‌. بؤيوك‌ بير سالونا گيرديك‌. او زامان‌ مئبل‌ مود دئييل‌ ايدي‌. فقط‌ سالونو دؤردطرفينه‌ صندلي‌ قويولموشدو. ارباب‌ كومودلارين‌ بيريني‌ آچيب‌ بير چورتكه‌ گتيردي‌.من‌ خرجله‌ديكلريمي‌ بير-بير دئييرديم‌، او دا چورتگه‌يه‌ ساليردي‌. آخيردا دئدي‌:

- اوچ‌ تومن‌ اولور.

من‌ بو حسابي‌ قبول‌ ائتمديم‌. ايكينجي‌ دفعه‌، اوچونجو دفعه‌. دئدي‌:

- اوچ‌ تومن‌ اولور دا، بالا.

فيكر ائتديم‌، بلكه‌ من‌ سهو ائديرم‌. يازديقلاريمي‌ يئنيدن‌ جمع‌ ائتديم‌. گؤردوم‌ من‌سهو ائتمه‌ميشم‌. ارباب‌ بو ايكي‌ قيراني‌ وئرمك‌ ايسته‌مير. منيمله‌ آل‌ وئرچيلر كيمي‌چه‌نه‌ وورور. ايشي‌ بئله‌ گؤروب‌ دئديم‌:

- عيبي‌ يوخدور آغا، بو ايكي‌ قيران‌ دا منيم‌ زحمت‌ حاققيم‌ اولسون‌.

اوچ‌ تومني‌ اوندان‌ آليب‌ ائشيگه‌ چيخديم‌. يولداشلاريم‌ مني‌ كوچه‌ده‌ گؤزله‌ييرديلر.اونلار مني‌ گؤرمك‌ ايسته‌ميرديلر. آمما من‌ اونلارين‌ ايستكلرينه‌ عمل‌ ائتمه‌ديگيمه‌ گؤره‌پشيمان‌ دئييلديم‌. لاپ‌ بلكه‌ ده‌ شاد ايديم‌. يولداشلاريمين‌ دئديگينه‌ گؤره‌ تاخيل‌ گرك‌100 كيلودان‌ آرتيق‌ گله‌ ايدي‌. حال‌ بو كي‌ بو آرتيم‌ 60 كيلو ايدي‌. هر حالدا آذان‌ واختي‌ايدي‌ قاش‌ قاراليردي‌. تبريزده‌ گؤي‌ مسجدين‌ آلتيندا كؤهنه‌ بازاردا شفيع‌ كاروانساراسي‌آدلي‌ بير كاروانسارا وار ايدي‌. يولداشلاريم‌ گئجه‌ني‌ اوردا قالاجاغيميزي‌ مصلحت‌گؤردولر. من‌ تبريزه‌ بلد اولماديغيما گؤره‌ اونلارلا راضيلاشديم‌. شفيع‌ كاروانساراسي‌بؤيوك‌، قديم‌ و ايكي‌ مرتبه‌لي‌ بير بينا ايدي‌. بيرينجي‌ مرتبه‌سي‌ بير سيرا تؤيله‌لردن‌عبارت‌ ايدي‌. ايكينجي‌ مرتبه‌سي‌ ايسه‌ بير-بيرينين‌ يانينا دوزولموش‌ اوتاقلار ايدي‌. بيزبير اوتاق‌ بير تؤيله‌ اجاره‌ ائله‌ديك‌. هاميميز يورغون‌ ايديك‌. نده‌نسه‌ اوشاقلار منيمله‌گئت‌ گئده‌ آچيليشيرديلار. بير ساعاتدان‌ سونرا داها او اينجيكليكدن‌ ايز قالماميشدي‌.يولون‌ يورغونلوغو بيزي‌ الدن‌ سالميشدي‌. نه‌ واخت‌ يوخويا گئتديگيميزي‌ اؤزوموز ده‌بيلمه‌ديك‌. ائرته‌سي‌ گون‌ گونش‌ افوقلردن‌ باش‌ قوزاياندا هامي‌ يوخودان‌ اويانميشدي‌.شهره‌ چيخماق‌ لازيم‌ ايدي‌. تبريزي‌ ?مشتري‌? گؤزويله‌ گؤرمك‌ ايسته‌ييرديم‌. قرار اولدوبير نفر اولاقلارا يئمدن‌ زاددان‌ تدارك‌ ايله‌ييب‌ اؤزوموز اوچون‌ ناهار حاضرلاسين‌.قالانيميز شهري‌ گزمگه‌ چيخديق‌. ازل‌ باشدان‌ اوستو اؤرتولو بازارلاري‌ گزديك‌. بوبازارلار منه‌ چوخ‌ غريبه‌ گليردي‌. باكي‌دا بو بازارلارين‌ تايي‌ يوخ‌ ايدي‌. دوكاندارلاردوكانلارينين‌ آغزيندا اوتوروب‌ (ميلچك‌ قووردولار) 60 ايل‌ بوندان‌ قاباق‌ تبريز كيچيك‌بير شهر ايدي‌. نفوسونون‌ سايي‌ 200 مين‌ نفره‌ يئتيشمزدي‌. اوستو اؤرتولو بازارلارشهرين‌ اهاليسينه‌ گؤره‌ حديندن‌ آرتيق‌ ايدي‌. ايندي‌ دوكان‌ صاحبلري‌ چورت‌ وورماقداحاقلي‌ ايديلر. بيز بو بازارلارين‌ هاميسيني‌ گزيب‌ دولانديق‌. لازيم‌ اولان‌ شئيلري‌آليرديق‌. فاطمانين‌ منه‌ تاپشيرديغي‌ شئيلري‌ آلديم‌. اوستو اؤرتولو بازاردان‌ چيخيب‌ ?ساعات‌? قاباغينا گلديك‌. بوردا تبريز منيم‌ نظريمده‌ اؤزونه‌ مخصوص‌ شكيل‌ آلسا دايئنه‌ ده‌ كاسيب‌ جلوه‌له‌نيردي‌. بيز باكي‌دان‌ گلنده‌ گؤردويوم‌ شهرلردن‌ انزه‌لي‌، رشت‌،قزوين‌، زنجان‌، ميانا شهرلري‌ ايدي‌. من‌ بو يئرلري‌ گؤردوكجه‌ باكي‌ ايله‌ مقايسه‌ائديرديم‌. باكي‌ بو شهرلرين‌ يانيندا مدرن‌ بير شهر ايدي‌. اقتصادي‌ جهتدن‌ ده‌ باكي‌قاباقجيل‌ و صنايع‌اشميش‌ شهره‌ اوخشاييردي‌. من‌ او زامانلار جاوان‌ اولسايديم‌ داوطنيميزين‌ پايتاختي‌ اولان‌ تبريزين‌ نه‌ اوچون‌ يوخسول‌، گئريده‌ قالميش‌ اولدوغونودرك‌ ائديرديم‌. آذربايجان‌ عؤمرو بويو هميشه‌ ايران‌ شاهلارينين‌ اسارتي‌ آلتيندااينله‌ميش‌ و بو اينيلتيلرين‌ سسلري‌ ستارخانين‌ شيخ‌ محمد خياباني‌نين‌ پيشه‌وري‌نين‌رهبرليگي‌ ايله‌ بوتون‌ دونيايا ياييلاندا ايران‌ مرتجعلري‌نين‌ طره‌فيندن‌ بوغولموش‌،اونلارا آغير ديوان‌ توتولموشدور. سونرالار ايسه‌ تبريزين‌ سؤزو، آدي‌ شعرلريمين‌ بزه‌گي‌اولموشدور. هله‌ 1354- جو ايلده‌ يازديغيم‌ ?دومانلي‌ تبريز? آدلي‌ شعريمده‌ تبريزين‌قلبي‌ چيرپينير:

ندير آلنينداكي‌ او قيريشيقلار؟

اي‌ باشي‌ بلالي‌ دومانلي‌ تبريز

ندير كؤكسونده‌كي‌ كؤزه‌رن‌ يارا

ايگيدلر بئشيگي‌ آمانلي‌ تبريز

 

چوخداندير گؤرموروك‌ سني‌ بير گولن‌

فقط‌ اؤز ائليندير درديني‌ بيلن‌

سؤيله‌ نه‌ واختاجان‌ مركزدن‌ گلن‌

اولاجاق‌ حاكمين‌ تهرانلي‌ تبريز

 

جللادين‌ نفسين‌ كسدين‌ دريندن‌

آخدي‌ قان‌ بولاغي‌ كوچه‌لريندن‌

بؤيوك‌ ستارخانين‌ فرمانيله‌ سن‌

اولدون‌ دؤيوشلرده‌ فرمانلي‌ تبريز

 

اوغلون‌ شهرياري‌ سسله‌ اويانسين‌

الده‌ حيدربابا اؤنده‌ دايانسين‌

شعريميز وطنين‌ عشقيله‌ يانسين‌

سن‌ اي‌ شهريارلي‌ قطرانلي‌ تبريز

 

اي‌ دوغما ائللريم‌، اي‌ تبريزليلر

قورباني‌ اولدوغوم‌ اميرخيزليلر

وورون‌ دامغالانسين‌ ايكي‌ اوزلولر

دئسينلر آدينا داستانلي‌ تبريز

 

سانما اوز چئويريب‌ تبريزدن‌ فلك‌

سنين‌ قلبين‌ يانير، تهرانين‌  اتك‌

هانسي‌ بير اؤلكه‌دير سؤيله‌ سنين‌ تك‌

اولوبدور ائللري‌ زيانلي‌ تبريز

 

دانسالار دا سنين‌ دوغما ديلين‌ وار

آذربايجان‌ آدلي‌ بير سئوگيلين‌ وار

ظلمتي‌ بوغماغا جوشان‌ سئلين‌ وار

آغ‌ گونه‌ بويلانان‌ عصيانلي‌ تبريز

 

بيليرم‌ اولماسان‌ آچيلماز بو گون‌

خالقين‌ بوغازيندان‌ آسيلان‌ دوگون‌

عشق‌ اولسون‌ اي‌ وطن‌ سنين‌ گئتديگين‌

مقدس‌ يوللارا اي‌ شانلي‌ تبريز

 

حاشيه‌:

بيزيم‌ خالقيميز ظلم‌ سيتم‌ قارشيسيندا هميشه‌ دؤزومسوز اولموشدور. هر بير زامان‌حاقسيزليق‌، فساد تؤره‌دن‌ سارايين‌ و اونو آياق‌ اوسته‌ ساخلايان‌ خارجي‌ استعمارچي‌حؤكومتلرين‌ عليهنه‌ اؤز قياملاري‌ ايله‌ آياغا قالخميش‌ و كسگين‌ فريادلاري‌ ايله‌ باشيندا تاج‌گزديرن‌ فرعونلارين‌ سارايلاريني‌ سارسيتميشلار. بلي‌، آذربايجان‌ هميشه‌ ايران‌ خالقلارينين‌آزادليق‌ كئشيكچيسي‌ اولموشدور. هله‌ ايراندا باش‌ وئرن‌ اسلامي‌ انقلابدان‌ بير ايل‌ قاباق‌تبريزده‌كي‌ 29 بهمن‌ قيامي‌ اسلامي‌ انقلابين‌ دؤنوش‌ نؤقطه‌سي‌ اولدو. منحوس‌ پهلوي‌سولاله‌سي‌ اؤز آخر گونلريني‌ سايماغا باشلادي‌. نهايت‌ 22 بهمن‌ انقلابي‌ ايله‌ بو فاسدرژيمين‌ سون‌ نفسلري‌ كسيليب‌ ايراندا قانون‌ اساسي‌ ياراندي‌. بو يئني‌ قانوندا ايرانداكي‌خالقلارا اؤز آنا ديللرينده‌ يازيب‌ اوخوماق‌ اجازه‌سي‌ وئريلدي‌. بو، ايران‌ تاريخينده‌ ايلك‌مترقي‌ اميد اولسا دا هله‌ ده‌ حياتا كئچيريلمه‌ميشدير. خالقيميز بو قانونون‌ حياتاكئچيريلمه‌سينه‌ اميد بسله‌يه‌رك‌ صبرسيزليكله‌ گؤزله‌يير.